Sách cần mua 3

TỪ ĐIỂN VẦN Tác giả: Hoàng Phê. Sách dày: 300 trang. Kích thước 11cm x 18cm. ISBN: x-xxxxxx-xx-x. Giá: 36.000đ. Trình trạng: còn sách. • Công trình được GIẢI THƯỞNG NHÀ NƯỚC VỀ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ NĂM 2005. • Một loại từ điển ngược đầu tiên của tiếng Việt, xếp các từ tiếng Việt không theo phụ âm đầu, mà theo khuôn vần. • Quyển từ điển sẽ giúp ích cho cho việc tìm hiểu, nghiên cứu, cũng như giảng dạy, học tập tiếng Việt. • Quyển từ điển rất hữu ích cho những người làm thơ.

Từ điển vần trắc tiếng Việt

Từ điển vần Trắc Tiếng Việt

Sách cần mua - Từ điển vần bằng tiếng Việt

1. Từ Điển Vần Bằng Tiếng Việt

Từ Điển Vần Bằng Tiếng Việt
Tác giả: TRẦN VĂN DẬT
Nhà xuất bản: Nxb Văn hóa Thông tin

Giá bìa: 80.000 VNĐ

Sách cần mua

Lịch sử:

Sự phát triển của chính quyền Lê ở VN thế kỷ XV của John K Whitmore . Sách của Đại học Quốc gia Hà Nội làm với NXB Thế giới.

Tập san Nghiên cứu Huế số 7 (số mới nhất)

Ra mắt sách Nghiên cứu Huế tập 7

TT - Trung tâm Nghiên cứu Huế vừa tổ chức ra mắt sách Nghiên cứu Huế tập 7. Tập sách hơn 400 trang này gần như là một chuyên đề nghiên cứu về công cuộc Nam tiến của dân tộc Việt, từ giữa thế kỷ 16 đến đầu thế kỷ 19.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Hữu Châu Phan và cuốn Nghiên cứu Huế tập 7 - Ảnh: TH.Lộc

Trong đó ngoài tập trung mở mang bờ cõi, phát triển nông nghiệp, những người mở cõi đã chú ý hướng ra biển đảo để đem lại sự phát triển hưng vượng và lâu bền cho đất nước. Ngoài ra sách còn có một số chủ đề, bài viết nghiên cứu về Huế, văn hóa Huế như một thành tựu trong tiến trình của văn hóa Việt.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Hữu Châu Phan, chủ biên sách Nghiên cứu Huế, cho biết Nghiên cứu Huế tập 8 đang được thực hiện, dự kiến ra mắt độc giả tháng 3-2011.

Hoa hau

Lưu Thị Diễm Hương. Sinh năm: 1990, Số đo 3 vòng: 84-61-94. Hiện đang là sinh viên năm 2 trường đại học Hoa Sen, TPHCM, ngành quản trị nhà hàng khách sạn và du lịch....

...
Theo như kết quả cập nhật từ trang web chính thức của đại học Hoa Sen http://hoasen.edu.vn thì có vẻ như kết quả học tập của Diễm Hương không mấy khả quan. Số điểm trung bình tích lũy cô chỉ đạt được 1,7 được xem là khá thấp đối với 1 sinh viên năm 2. Số điểm 0.0 7 môn học, chiếm gần ¼ số môn mà cô đang theo học từ năm nhất tới giờ. Nếu như theo bảng điểm này thì tân HHTG người Việt có vẻ không được ...siêng học cho lắm và thua xa người tiền nhiệm - Ngô Phương Lan.

Internet ở VN: Kiểm duyệt hay đề phòng?

Bà bán nước chè cổng Viện văn

Ở Hà Nội mình có một người bạn, bạn vong niên, không liên quan gì đến chữ nghĩa, đó là bà Thiêm bán nước ở cổng Viện văn học.

Năm 1996 mình ra Hà Nội mua nhà xin việc, ở nhà thằng Nguyên ( Phạm Xuân Nguyên) 3, 4 tháng. Khu tập thể của nó ở ngay trong khuôn viên Viện, ngày nào cũng giống ngày nào, mình có nửa ngày trong nhà thằng Nguyên, nửa ngày ngồi quán bà Thiêm. Mình nghiện chè thuốc, tính thích ngồi vỉa hè, ăn uống nhậu nhét gì cũng thế, cứ thích lê lết vỉa hè, nhà hàng nhà heo cực chẳng đã mới vào thôi chứ không thích.

Mấy hôm đầu cứ sáng bảnh mắt mình đã ra ngồi quán bà Thiêm, khi thì ngồi một mình, khi thì ngồi với bạn bè, uống xong trả tiền rồi về, cũng chẳng để ý đến bà. Bà cũng chẳng nói năng gì, gọi nhân trần thì đưa nhân trần, gọi trà đá thì đưa trà đá, cả chục ngày hai bà cháu không nói năng câu nào. Một hôm bà bảo anh Nập xin được việc chưa, nói chuyện một lúc thì hoá ra bà biết mình quá rõ. Từ đó bà cháu thân thiết lắm.

Bà vốn là cán bộ Viện văn từ thờì Đặng Thai Mai, hình như là cán bộ hành chính, về hưu chồng con không có, bà ở lại khu tập thể Viện, mở quán nước chè ngay cổng Viện. Năm giờ sáng bà dậy, lọc cọc lạch cạch nấu nước pha chè, xách phích nước lón thón chạy ra quán, lại lón thón chạy vào xách cái xô, lón thón chạy vào xách cái ấm, bê cái ghế, bưng cái thau… cứ từng thứ một như thế, đến 6, 7 giờ sáng mới mở quán.

Bà cứ lúi húi một mình, tưởng chẳng ai quan tâm đến bà, bà cũng chẳng quan tâm đến ai, hoá ra bà biết cả. Muốn hỏi ai trong Viện ở nhà hay đến viện, đi họp hay ốm đau, cứ hỏi bà Thiêm còn chắc ăn hơn hỏi trưởng phòng hành chính. Có lần Phong Lê, hồi này ông làm viện trưởng, tất bật chạy ra, hỏi bà Thiêm bà Thiêm, thằng Nguyên chạy đâu? Bà nói nó họp ở ban hiện đại, Phong Lê nói chết, quên quên, lại tất bật chạy vào. Ông này làm gì cũng tất bật, chắc ngủ với vợ cũng cà rập cà tàng.

Thằng Nguyên hay ngồi uống nước với mình, cứ uống cả tháng rồi thanh toán một lần. Nhiều lần bà nhắc nó, nói mày đã nộp bản kiểm điểm chưa, mày đã đưa bài cho Tạp chí chưa… y chang bà là trưởng phòng của nó. Một hôm nó uống bia đâu về vừa ghé đít vào quán, bà nói mày không vào họp à. Thằng Nguyên nói họp gì bà, bà nói họp chi bộ, cái thằng này họp chi bộ toàn quên. Thằng Nguyên nói chết chết rồi tót vào liền. Bà nói anh Nập bạn bè với nó, bảo nó tu chỉnh đi với, cứ bạ đâu chầu đó, phiển nắm.

Xem thế thì biết bà nắm cán bộ viện còn hơn cả viện trưởng. Dạo này anh Thưởng ( Phan Trọng Thưởng, viện trưởng) còn tuyển mấy em tre trẻ, chứ ngày xưa rặt nạ dòng, chán ốm. Hoa hậu viện sử, kì nữ viện văn/ có chết nhăn răng cũng đừng cưa cẩm. Mặc kệ, mình cũng cố soi, kiếm em giải sầu. Mình thì thà thì thầm với bà, miệng nói tay chỉ , nói bà bà cô kia thế nào. Bà lườm cái rồi nói có rồi đó. Mình hiểu không phải có chồng mà có bồ rồi. Mình lại hỏi bà bà cô kia duyệt được không, bà lại lườm, nói đừng, chồng nó ghen nắm. Bà kể nó đi chơi hội Nim về, chồng nó bắt cởi quần ra kiểm tra xi nip xem có dính gì không. Mình quá ngạc nhiên, những chuyện như thế, cả Viện không ai biết, sao bà biết được nhỉ?

Thấy mình hay nói ba lăng nhăng, bà nói anh Nập đừng nói ninh tinh, cấp trên nghe được phiền nắm. Mình nói cấp trên nào ở đây mà nghe bà, bà nói sao không, ông Phong Nê đi đái chỉ chửi bậy một câu mà thấu tận tai trên, sắp kỉ nuật rồi. Mình hỏi có can chi không bà, bà gật đầu, chép miệng nói tội Phong Nê, mới nàm có vài năm bị thay niền. Bà ngồi thở hắt, nói tôi nói rồi, đã nhà quê thì đừng đổi mới đổi méo, khổ nắm. Mình hỏi ai thay Phong Lê, bà? Bà chậc lưỡi cái, nói Hà Minh Đức chứ ai. Vài tháng sau trúng y chang, phục bà quá đi mất.

Anh Hà Minh Đức về được ít hôm, thấy mình ngồi quán, anh cũng ghé đít vào tán chuyện đôi câu. Thấy anh Đức vào ngồi, bà cứ cúi mặt rót nước, sắp đồ, không một lần ngước lên nhìn anh, thỉnh thoảng liếc trộm tí thôi chứ không ngước lên. Lần nào gặp, anh Đức cũng nói ông Mỹ ( Nguyễn Quang Mỹ) bảo tôi giúp ông làm cái tiến sĩ. Anh Mỹ là ông anh cả mình, suốt ngày thúc dục mình làm tiến sĩ. Cứ làm như không có cái bằng tiến sĩ thì chết bất đắc kì tử không bằng, hi hi.

Mình vỗ vai anh Đức đùa, nói anh về làm viện trưởng, phải đổi cái tên viện đi. Anh nói tên gì, mình nói Viện thiến văn, anh cười khờ khờ, khờ khờ. Mình lại vỗ đùi anh nói hay là đổi thành Trung tâm sửa chữa trung đại tu các loại văn học? Anh lại cười khờ khờ, khờ khờ, nói tôi ở khoa báo trường Nhân văn, trên bắt cóc về đây chữa cháy một thời gian thôi, biết gì đâu. Bà Thiêm nguýt trộm anh cái. Mình bóp bóp đầu gối anh Đức, nói dạo này anh có chọn sinh viên gái xinh đẹp để hướng dẫn lụân văn nữa không? Anh cươì khờ khờ, khờ khờ, nói tôi toàn mang tiếng thế thôi. Bà Thiêm lại nguýt trộm anh cái.

Anh Đức đi rồi, mình cười, nói bác Đức về chữa cháy lâu ghê, 7, 8 năm chữa cháy, kinh. Bà Thiêm hất hàm theo lườm cái, nói chữa cái gì, ai cháy mà chữa. Bà đập đập tay mình thì thẩm, nói đàn ông nùn nùn béo béo nà ham gái nắm đó. Gặp lúc anh Thưởng đi ra, mình nói anh đó cũng thấp béo đó bà, bà lườm, nói anh Nập đừng nói ninh tinh, anh Thưởng hay nắm đó

.Hễ anh Thưởng ngồi vào quán là bà Thiêm tíu tít hẳn lên, nói anh Thưởng uống gì, anh Thưởng uống trà đá nhé, anh Thưởng uống nhân trần nhé… y chang mẹ già thấy con trai ghé vào. Mình nói bà quí anh Thưởng nhỉ, bà cười, nói anh Thưởng nàm viện trưởng, tôi cũng chẳng thu nợi hơn được đồng nào, cơ mà thấy anh em có đồng vào đồng ra tôi cũng mừng. Bà nói anh Nập không biết chứ Viện này từ xưa đến nay giống chùa Bà Đanh, anh Thưởng về cái nà anh em đến thường xuyên, ông nhỏ ông to vào ra tấp nập, mừng nắm. Mình đùa, nói chị em trong viện cũng tươi tắn hẳn lên bà nhỉ, như thài lài gặp cứt chó. Bà lườm, nói anh Nập đứng nói ninh tinh.

Thằng Sơn ( Nguyễn Hữu Sơn) ra uống nước, mình nói khi nào lên phó tổng biên tập đấy? Nó cười cái hậc, nói ông hỏi cấp trên sao lại hỏi tôi. Mình trêu nó, nói tôi đang thách cả nước có ai làm báo dở hơn tờ Tạp chí văn học, may có ông đây rồi. Nó lại cười cái hậc nói khó lắm khó lắm.

Thằng Sơn đi, bà Thiêm kéo tay mình, nói anh Nập đừng nói ninh tinh, để thằng Sơn nàm, tội, nó sắp nên phó tổng biên tập rồi. Mình hỏi thằng Điệp ( Nguyễn Đăng Điệp) có lên viện phó không bà, bà nói nên nên, mình hỏi có lên viện trưởng không bà, bà nói nên nên. Rồi bà chép miệng, nói cơ mà ai nên tôi cũng tiếc anh Thưởng.

Mình đùa, nói bà ơi viện này là viện nghiên cứu văn học chứ đâu phải nghiên cứu tiền. Bà chép miệng, nói tui không biết đâu, cơ mà từ thời ông Đặng Thai Mai đến giờ, viện này toàn nghiên cứu đúng sai, đâu có nghiên cứu hay dở. Đúng sai thì có trên no rồi, mình no chi nắm, no tiền no bạc cho anh em nà giỏi rồi. Mình cười nói bà giỏi cực, sao không làm tiến sĩ đi, viện này chỉ có bà với thằng Nguyên là chưa tiến sĩ nữa thôi, bà cười nói anh Nập nói ninh tinh, rồi bà chép miệng, nói muốn nàm thì nàm được thôi…khó gì đâu, cơ mà bán nước chè có nợi hơn tiến sĩ.

Dạo này bà ốm yếu, vỉa hè thì bị cấm bán hàng rong nên bà nghỉ, quán nước chè dẹp luôn. Từ ngày bà nghỉ bán, Viện văn bỗng rỗng hẳn đi. Mình gặp bà, nói đùa bà ơi bà nghỉ bán nước chè để làm tiến sĩ à, bà cười, nói người ta tiến nên cái sĩ, tôi tiến xuống âm phủ cho nó khoẻ xác.

Chuyen tinh Nguyen Quang Sang

Blog Phamvietdaonv: Sau khi Blog Phamvietdaonv mở thêm chuyên mục Các nhà văn kể chuyện... dại; bài đầu tiên đưa lên mạng ngày 14/8/2010 bài:Nhà văn Nguyễn Quang Sáng tiết lộ chuyện tình bí mật…bài này đưa lại bài trên Tienphongonline; lập tức chủ blog đã nhận được thư hồi âm của ông Vũ Linh cho biết ý kiến của cá nhân về bài viết.

Sở dĩ tôi mở thêm chuyên mục này là do tại Đại hội Hội Nhà văn lần thứ VIII vừa qua đã xảy ra một câu chuyện: Một người đàn ông đã vào tận phòng đại hội gặp nhà văn Nguyễn Quang Sáng tặng một chai rượu Napoleon đồng thời đã tát và mắng nhà văn Nguyễn Quang Sáng…Rất nhiều nhà văn không hiểu rõ chuyện này nên nghĩ đây như một thứ “ tai nạn nghề nghiệp “…

Thực ra do chưa hiểu rõ Luật Báo chí nên ông Vũ Linh, là chồng của diễn viên điện ảnh Kim Chi, tác giả của cái tát và chai rượu Napoleon tặng nhà văn Nguyễn Quang Sáng mới ứng xử như vậy.

Mục 4 của Điều 10 Luật Báo chí quy định những điều không được thông tin trên báo chí đó là: Không được đưa tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống nhằm xúc phạm danh dự của tổ chức, danh dự, nhân phẩm của công dân…

Căn cứ vào điều luật này, nữ diễn viên điện ảnh Kim Chi có quyền yêu cầu Bộ Thông tin Truyền thông xử phạt hành chính Tổng Biên tập 2 tờ báo Tiền phong và An ninh thế giới ở mức 30 triệu như quy định tại Điều 10 của Nghị định 56 vì đã vi phạm Mục 4 Điều 10 Luật Báo chí; Đồng thời nữ diễn viên điện ảnh Kim Chi có quyền đưa ra Tòa yêu cầu Tòa xử phạt Tổng Biên tập Báo An ninh thế giới và Tiền phong yêu cầu 2 Tổng Biên tập và nhà văn Nguyễn Quang Sáng phải bồi thường thiệt hại vì đã xúc phạm danh dự, đời tư của công dân và phải công khai xin lỗi diễn viên điện ảnh Kim Chi trên báo…

Như vậy, câu chuyện dại đầu tiên của chuyên mục này của Blog Phamvietdao đã đạt hiệu quả cao vì đã tóm được một chuyện dại quả tang, thứ thiệt. Nhân sự kiện này, Chủ Blog xin thông báo thêm: Chuyên mục Các nhà văn kể chuyện…dại tiếp tục duy trì và chủ nhật tuần này tiếp tục kể phục vụ bà con cư dân mạng một chuyện dại thứ thiệt và hay khác…

Xin lưu ý chủ Blog chỉ đưa lên mạng những chuyện dại do người kể kể về chuyện dại của mình chứ không kể chuyện dại của người khác, bởi như một nhà văn Trung Quốc viết: Bàn luận về khuyết điểm của nhân loại thì anh là một nhà tư tưởng, còn bàn luận về khuyết điểm của người khác thì anh là kẻ đạo đức thấp kém…
Còn chuyện dại của người khác hoặc liên quan tới người khác phải được người đó đồng ý bằng văn bản để tránh không vi phạm Mục 4 Điều 10 của Luật báo chí.

Sau đây xin đưa một số hồi âm về bài viết vừa rồi của nhà văn Nguyễn Quang Sáng do diễn viên điện ảnh Kim Chi chuyển đến và đề nghị Chủ Blog công bố.

Nữ diễn viên điện ảnh Kim Chi

Thư 16/8/2010

Thưa ông Phạm Viêt Đào, tôi vừa đọc blog của ông về bài : Nhà văn Nguyễn Quang Sáng tiết lộ chuyện tình bí mật . Bài viết của Diệp Anh đăng tải trên Tiên Phong Online 12-6-2010. Cả người nói là Quang Sáng và người đưa tin đã làm một việc DẠI : Không nên khoe chuyện ham sắc dục của mình như một chiến tích. Truyền thống Việt nam không kính trọng người như thế, hơn nữa còn khoe đó là vợ của bạn của mình. Một nhà văn với nhân cách như thế có còn đáng gọi là người ... đâu còn xứng đáng là nhà văn. Khoe là dại!

ÁC : Tung tin này ra để làm gì? Gia đình, họ hàng nhà anh Hồng Sến nghĩ gì về con cháu họ. Chị em Mai Phương Hồng Chi nghĩ gì về tình máu mủ ruột thịt lâu nay, nghĩ gì về mẹ của họ? Quang Sáng định làm nhục ai đây? Làm nhục bà Kim Chi - người mà ông ta kêu là yêu lắm (!) yêu từ cái nhìn đầu tiên ... Một thằng đàn ông đối xử với người mà mình từng ngưỡng mộ như vậy nên được gọi là gì?

Tôi có các bài viết của nhà Đạo diện điện ảnh Bùi Viên, người phụ trách đoàn Thanh niên, cán bộ giáo vụ trường điện ảnh Việt nam đầu tiên ( 1959-1962 ), của các bạn học của bà Kim Chi trong lớp điện ảnh khoá I ... nói về những sự thật, nói về sự bịa đặt để đánh bóng mình một cách thiếu văn hoá của ông Quang Sáng. Nếu ông thấy có gì đáng quan tâm thì tôi xin gửi đến ông.

Tôi là chồng hiện nay của bà Kim Chi. Thực tế không phải vậy, tôi không giận vợ tôi vì những lời tung tin xằng bậy của Quang Sáng. Phải dạy cho Quang Sáng một bài học. Cái tát mà ông Quang Sáng nhận được tại đại hội Nhà văn Việt nam lần thứ 8 được đi cùng lời dặn dò : " Từ nay không được nói bậy " ! Có một điều tôi xin được thanh minh : Chai rượu Napoleon tặng cho Quang Sáng là rượu chuẩn đấy, vì chúng tôi không lừa ai cả ... nói thật và làm thật !

Tôi xin chúc ông luôn mạnh giỏi, đóng góp nhiều việc…

Nữ diễn viên điện ảnh Kim Chi

Thư gửi ngày 17/8/2010

Kính gửi anh Phạm Viết Đào,

Xin phép không gọi bằng ông, như thư trước gửi anh, cho gần gũi và thực bụng. Tôi đã chuyển lời thăm hỏi của anh đến Kim Chi. Cám ơn anh về lời thăm hỏi đó. Chưa bao giờ chúng tôi có ý giận anh. Ngay từ lời giới thiệu blog này đã nói lên ý định của câu chuyện anh đăt ra.

Tôi xin chuyển đến anh ý kiến của một số anh chị em điện ảnh về việc NQS nói bậy, để có cơ sở hiểu về NQS và có cơ sở để nhắc nhở các nhà báo và các tổng biên tập các báo của ta đưa tin phải có trọng lượng, đảm bảo tính khách quan, tôn trọng độc giả và tôn trọng chính danh dự, uy tín của bản báo của mình. Tôi cũng hiểu tính phản biện về những bài báo đánh bóng nhau, bốc thơm mình ... của blog anh xây dựng và bắt đầu hoạt động từ chủ nhật vừa rôi ( 15-8-2010 ). Một lần nữa cám ơn anh vì sáng kiến tốt đẹp này.

Nữ diễn viên điện ảnh Mai Phương...

Ý KIẾN CỦA MỘT SỐ NHÂN CHỨNG BIẾT RÕ QUAN HỆ GIỮA NHÀ VĂN NGUYỄN QUANG SÁNG VỚI DIỄN VIÊN ĐIỆN ẢNH KIM CHI:

NSND Hồng Sến ( bên trái ) và NSND Hải Ninh

Thư trả lời của người điều hành Bauxite Việt Nam

Thư trả lời của người điều hành Bauxite Việt Nam

Hà Nội ngày 11-8-2010

Kính gửi ông Kim Văn Vũ

Thưa ông,

Nhận được thư ông cả mấy chúng tôi đều rất xúc động. Về phần Tiến sĩ Cù Huy Hà Vũ chắc sẽ có thư trả lời ông nay mai, riêng những người khởi xướng trang mạng Bauxite Việt Nam cho phép tôi được thay mặt ba anh em phúc đáp thư ông.

Những câu trả lời của ông về trang mạng Bauxite Việt Nam trước công an huyện Bến Cát là hoàn toàn chuẩn xác, chúng tôi rất hoan nghênh. Xin nói thêm để ông yên lòng: vào ngày 13 tháng Giêng năm 2010 cơ quan an ninh trung ương có cử một nhóm người đến gặp tôi, yêu cầu tôi cho xem nội dung ổ cứng máy vi tính mà tôi vẫn dùng để điều hành trang mạng, đồng thời mời tôi đến Tổng cục An ninh làm việc một số buổi, nhưng cuối cùng người lãnh đạo Tổng cục đã có kết luận cụ thể: trang mạng này là một tiếng nói nhiệt huyết với đất nước của giới trí thức, người điều hành trang mạng cũng là một trí thức uy tín, từ đời ông đời cha cho đến bản thân đều giữ vững truyền thống yêu nước và cách mạng, tuyệt đối không có liên hệ với lực lượng thù địch trong nước cũng như nước ngoài. Vì thế, ngày 8-2-2010 cơ quan an ninh đã mang ổ cứng đến lắp lại đầy đủ cho tôi, ngay sau đó, nhóm khởi xướng chúng tôi, gồm Nguyễn Huệ Chi, nhà giáo Phạm Toàn và GSTS Nguyễn Thế Hùng đã làm đầy đủ thủ tục theo luật định là thông báo tên miền của trang mạng: boxitvn.net đến Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (thay cho tên miền cũ Bauxitevietnam.info bị bọn tin tặc phá hoại không thể truy nhập được nữa) và được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch chấp nhận và phản hồi nhanh chóng. Không những thế, chúng tôi còn lập ra hai trang blog là boxitvn.blogspot.com và boxitvn.wordpress.com để phổ biến một cách rộng rãi đến bạn đọc mọi tin tức thời sự cần thiết cũng như tiếng nói phản biện nhiều mặt của giới trí thức đối với các vấn đề nóng bỏng đang diễn ra trên đất nước. Và cho đến nay cả ba trang vẫn đang hoạt động suôn sẻ, được bạn đọc khắp nơi, trong nước cũng như ngoài nước hào hứng đón đọc hàng ngày.

Bởi vậy, xin ông cứ đàng hoàng vào trang Bauxite Việt Nam đọc những điều xét thấy bổ ích cho mình và cho bà con làng xóm của mình. Thêm nữa, nếu ông còn gặp những ai, bất kỳ người dân hay người chức việc Nhà nước, có ý kiến hiểu lầm về nội dung của nó thì mong ông thẳng thắn cải chính giúp chúng tôi. Còn trong trường hợp có người nào cản trở việc những người dân như ông đọc trang mạng này, có bằng chứng cụ thể, chúng tôi nhất định sẽ khởi kiện họ trước cơ quan pháp luật.

Nói vậy để ông thấy tính chính danh của trang mạng của chúng tôi là điều không ai có thể bác bỏ. Tất nhiên, sau một lần người điều hành trang mạng được an ninh thăm hỏi, tâm lý người đọc có thể có chút băn khoăn lo sợ khi vào đọc nó, hoặc hiểu lầm ngay bản thân tôi, cũng là điều thường tình. Sự thực sẽ đâu có đó. Xin được kể với ông một câu chuyện mới vừa xảy ra với tôi. Là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, trong kỳ họp Đại hội Hội Nhà văn khóa VIII mới vừa qua, tôi có đến dự họp. Rất nhiều bạn quen đều tỏ ý mừng rỡ chay đến tay bắt mặt mừng, hoặc tuy không quen nhưng được anh em nói tên cho biết, nhiều người cũng tìm đến nắm lấy tay tôi. Có lẽ họ mừng vì tưởng tôi không còn cơ hội được gặp một ai nữa. Nhưng rồi một trong số các bạn bè đó kéo tôi ra một góc thầm thì: “Tớ vừa hỏi thăm cậu qua một hội viên thuộc ngành an ninh thì anh ta bảo: Lẽ ra đã bắt cậu vào tù rồi, bởi cậu nhận của Đảng Việt Tân đến 15.000 USD, lại ăn chia không đều với anh em nên bị tố cáo, nhưng vì thương một trí thức có tuổi nên cơ quan an ninh đã buông tha cho cậu”. Tôi sửng sốt đứng ngây ra một lúc, tuy vậy, cũng chỉ giây lát là trấn tĩnh được, lập tức nói với bạn ý nghĩ chân thực buột thốt từ đáy lòng: “nếu quả thực tớ có nhận tiền của Đảng Việt Tân mà cơ quan an ninh thương hại tha cho thì liền sau lúc được tha, với lương tâm của một trí thức, tớ sẽ làm đơn tố cáo ngay cơ quan an ninh đã để lọt tội phạm, bởi Đảng Việt Tân mà cậu nói, theo tớ biết, là một tổ chức bị liệt vào số những tổ chức khủng bố, lật đổ Nhà nước Việt Nam. Nói thế để cậu thấy những lời hù dọa kia là một cách bôi nhọ người khác khéo làm ra vẻ nhân đạo đó thôi, chứ chỉ cần cầm của cái tổ chức đó 100 đôla cũng đủ tù mọt gông, đừng hòng có mặt ở đây gặp cậu nữa, tuổi tác thì có là gì”. Bạn tôi lặng lẽ gật đầu. Vậy đấy, thưa ông Kim Văn Vũ, chúng ta sống thẳng thắn với lương tâm mình thì không sợ gì cả, dù ai giở trò bôi bác hay đe nẹt, tra vấn đến đâu cũng không mảy may khiến mình phải sợ. “Cây ngay không sợ chết đứng” có phải không ông. Chúng ta chỉ sợ chính sự hành hạ của lương tâm chúng ta thôi.

Xin chúc ông dồi dào sức khỏe và tìm thấy ở Bauxite Việt Nam một người bạn tin cậy, hàng ngày có những bài viết mới góp phần vào việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của bà con nông dân, cũng như góp phần vào cuộc đấu tranh cho sự toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền của đất nước, cho công bằng và phát triển xã hội, và cho lý tưởng dân chủ tự do của dân tộc Việt Nam mà Hồ Chí Minh là người khai sáng và Đại tướng Võ Nguyên Giáp là người noi dõi lý tưởng ấy trong sự nghiệp hiển hách cũng như bản lĩnh kiên cường của ông.

Nguyễn Huệ Chi

Lại thư của nông dân: về việc bị công an thẩm vấn vì “phát tán tài liệu” trên Bauxite Việt Nam

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

-0-

Bình Dương ngày 10 tháng 8 năm 2010

CÔNG AN TỈNH BÌNH DƯƠNG, QUÊ CỦA CHỦ TỊCH NƯỚC NGUYỄN MINH TRIẾT, TRUY BỨC, SÁCH NHIỄU NGƯỜI DÂN VÌ ĐỌC BÀI CỦA TIẾN SĨ LUẬT CÙ HUY HÀ VŨ TRẢ LỜI ĐÀI TIẾNG NÓI HOA KỲ ĐĂNG TRÊN BAUXITE VIỆT NAM

Kính gửi: Giáo sư Nguyễn Huệ Chi, Nhà giáo Phạm Toàn, Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Thế Hùng – Bauxite Việt Nam

Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ – VPLS Cù Huy Hà Vũ

Tôi là Kim Văn Vũ, cư ngụ tại ấp 2, xã Tân Hưng, huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương, xin kính chào các Ông.

Tôi là người ít học nhưng thường xuyên truy cập trang Bauxite Việt Nam. Tôi nhận thấy đây chính là Tiếng nói của người dân Việt Nam vì có kiến nghị, phát biểu, bài viết của rất nhiều lão thành cách mạng, trí thức, nhà khoa học trong và ngoài nước đấu tranh quyết liệt chống các tiêu cực, suy đồi, tham nhũng, xâm phạm an ninh quốc gia của các quan chức Đảng và Nhà nước.

Trong các thông tin mà Bauxite Việt Nam đã đăng, tôi rất tâm đắc với việc Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ khởi kiện Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng do Thủ tướng đã cho Trung Quốc khai thác trái pháp luật bô-xít ở Tây Nguyên và cùng một số bà con hàng xóm tôi mòn mỏi trông chờ sự công minh, bình đẳng của pháp luật trong vụ kiện này.

Mới đây, Bauxite Việt Nam đăng bài của Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ trả lời phỏng vấn đài Tiêng nói Hoa Kỳ – VOA có đầu đề “TS Cù Huy Hà Vũ: từ khởi kiện Thủ tướng đến yêu cầu xóa bỏ điều 4 Hiến pháp”. Tôi đọc và rất thích bài này nhưng do bài này rất dài nên tôi đã in ra để lúc rảnh rỗi thì đọc. Bạn bè, hàng xóm đến chơi thấy bài này thì tranh nhau mượn đọc. Thế là tôi đã photo thêm một ít bản để cho họ đọc. Không ngờ đó lại là cái cớ để cho công an truy bức, sách nhiễu, làm tình làm tội tôi và những người đã đọc hoặc nghe đọc bài trả lời phỏng vấn đài VOA của Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ. Việc công an truy bức, sách nhiễu tôi diễn ra như sau.

Đầu tiên Công an huyện Bến Cát gọi tất cả những ai đã đọc bài trả lời đài VOA của Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ đến Ủy ban xã Tân Hưng để họ điều tra, người nào không đến thì công an gồm 7 người đến tận nhà người đó làm việc. Có người sợ quá trốn chui, trốn lủi nhưng cuối cùng vẫn cứ phải đến Ủy ban xã để công an điều tra; có người biết chữ nhưng cũng giả là mù chữ để khỏi bị rắc rối; có người đọc rồi cũng khai là chưa đọc. Sau đó công an đi đến các địa phương nơi người thân của tôi cư ngụ để điều tra. Thế rồi công an tung tin tôi là “phản động” vì “tán phát tài liệu”, làm cho nhiều người xa lánh, không dám tiếp xúc với tôi.

Cuối cùng công an huyện Bến Cát có giấy mời tôi đến trụ sở Công an huyện để làm việc nhưng hai lần đầu tôi không đi vì giấy mời không ghi nội dung làm việc là gì. Hàng xóm tốt bụng đến nói với tôi rằng nếu tôi không đi công an sẽ đến cưỡng chế vì đây là quê của Nguyễn Minh Triết, Chủ tịch Nước và Nguyễn Văn Khải, Chủ tịch huyện Bến Cát là cháu gọi Ngyễn Minh Triết bằng cậu ruột trong khi bài trả lời đài VOA của Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ lại đụng chạm đến Nguyễn Minh Triết.

Sau đó, tôi đã làm đơn khiếu nại gửi ông Trưởng công an huyện Bến Cát nói rằng hai lần trước tôi không đi vì giấy mời ghi không đúng quy định của pháp luật. Thế là công an huyện lại gửi giấy mời lần thứ ba và ghi rõ “làm việc về việc phát tán tài liệu” vào ngày 21/7 tại trụ sở công an huyện. Mặc dù nội dung của giấy mời lần này của công an huyện Bến Cát chẳng rõ gì hơn nhưng tôi đành phải đi vì lo sợ bị cưỡng chế. Tất nhiên tôi và gia đình tôi biết rằng đến trụ sở công an là gặp tai ương vì dân ở đây có câu: “Công an làm việc theo nguyên tắc “không có thì đánh cho có, có thì đánh cho chừa!”.

Làm việc với tôi có ông Bửu, công an tỉnh Bình Dương mặc thường phục, ông Chí đội trưởng và ông Dũng đội phó an ninh huyện Bến Cát ngồi trước mặt tôi. Còn 3 ông nữa không giới thiệu tên thì ngồi phía sau lưng tôi. Trước khi làm việc họ yêu cầu tôi tắt chức năng ghi âm của máy điện thoại mặc dù tôi đòi được quyền ghi âm vì đây là buổi làm việc bình đẳng giữa hai bên. Cuối cùng tôi cũng phải tắt ghi âm vì họ nói đây là luật tuy không nói là luật nào.

Ba ông công an kể trên nói rằng việc tôi làm là vi phạm pháp luật vì:

Bài trả lời phỏng vấn đài VOA của Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ có nội dung chống đối đường lối của Đảng và Nhà nước ta, xuyên tạc, nói xấu lãnh đạo Đảng và Nhà nước ta.

Trang Bauxite Việt Nam là trang mạng có nội dung đi ngược đường lối của Đảng và Nhà nước ta.

Đài Tiêng nói Hoa Kỳ – VOA là đài xấu, có nội dung chống đối đường lối của Đảng và Nhà nước ta.

Rồi các ông công an đưa ra một cuốn sách luật, chỉ vào và nói rằng tôi đã vi phạm điều này khoản kia nhưng vì việc làm của tôi chưa gây tác hại nghiêm trọng đến xã hội nên nếu tôi hứa không làm như vậy nũa thì sẽ chỉ cảnh cáo hành chính tôi. Lúc đó tôi sợ quá nên ký vào biên bản cam kết như vậy. Sau đó các ông công an hỏi tôi về tâm tư nguyện vọng. Tôi nói là trong thời gian vừa qua do nghe dư luận địa phương đồn tôi là kẻ phản động và tôi sẽ bị bắt đi tù nên bố tôi đã ngã bệnh, các con tôi hoang mang, sợ hãi, vợ tôi buồn bã, lo lắng. Các ông công an hứa ngày hôm sau sẽ về thăm hỏi để cho gia đình yên tâm. Rồi các ông công an cũng làm việc đó. Nhưng chỉ vài ngày sau, các ông công an lại mời tôi lên trụ sở công an huyện Bến Cát để làm việc tiếp về vụ “phát tán tài liệu”.

Ngày 28-7, tôi lại nhận được giấy mời của công an huyện Bến Cát và khoảng 8giờ 20 phút ngày 30-07-2010 tôi nhận được điện thoại của ông Chí đội trưởng an ninh công an huyện báo cho biết hôm nay Bộ Công an vào làm việc. Khoảng 9 giờ tôi có mặt tại trụ sở công an huyện Bến Cát. Bắt đầu buổi làm việc ông Chí đội trưởng an ninh giới thiệu là có ông Tuấn (mặc thường phục) là ngưòi của công an tỉnh chứ không phải của Bộ Công an về làm việc. Ngoài ông Chí, ông Tuấn còn có ông Dũng, đội phó an ninh huyện và 3 công an khác nữa không giới thiệu tên.

Công an Tuấn hỏi: Anh biết trang Bauxite Việt Nam lâu chưa?

Tôi đáp : Từ khoảng giữa năm ngoái.

Công an Tuấn hỏi: Tại sao anh vào trang này?

Tôi đáp: Tôi nghe nói Bauxite Việt Nam đăng 2 lá thư của Đại tướng Võ Nguyên Giáp gửi Đảng, Nhà nước, Chính phủ đề nghị dừng ngay việc cho Trung Quốc khai thác bô-xít ở Tây Nguyên vì nó ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường, đặc biệt gây nguy hiểm đến an ninh quốc gia. Vì vậy tôi tìm đến trang Bauxite Việt Nam.

Công an Tuấn hỏi: Anh hiểu gì về trang Bauxite Việt Nam?

Tôi đáp : Bauxite Việt Nam là trang mạng yêu nước.

Công an Tuấn hỏi: Tại sao anh nói Bauxite Việt Nam là trang mạng yêu nước?

Tôi đáp: Khi vào trang mạng này tôi nhìn thấy hình ảnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Công an Tuấn nói: Hình ảnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp thì ai đưa vào chẳng được. Tôi mở trang web rồi đưa hình của Đại tướng vào cũng được.

Tôi đáp: Tôi đố ông mở trang web rồi đưa hình ảnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp vào đó!

Công an Tuấn cười rồi nói: Trang mạng Bauxite Việt Nam này có nội dung đi ngược với đường lối của Đảng và Nhà nước ta!

Tôi đáp: Ông hãy ghi vào biên bản những gì ông vừa nói, là Bauxite Việt Nam là trang mạng có nội dung đi ngược với đường lối của Đảng và Nhà nước rồi ký vào đó!

Nhưng công an Tuấn không dám ghi vào biên bản.

Tôi nói: Mặc dù tôi không ký vào bản Kiến nghị của Bauxite Việt Nam phản đối việc Chính phủ cho Trung Quốc khai thác bô-xít ở Tây Nguyên nhưng trong lòng tôi luôn đồng tình và hưởng ứng việc làm đó của trang mạng này.

Hồi tôi còn nhỏ, ông cố của tôi, ông nội của tôi và cả bố tôi thường bảo rằng thằng giặc Tàu nó thâm độc và nguy hiểm lắm, nó đã gây nhiều tội ác chống dân tộc Việt Nam mình, bây giờ Hoàng Sa nó lấy mất rồi, Trường Sa nó cũng chiếm một số đảo rồi, Ải Nam Quan cũng bị nó lấy mất rồi mà bây giờ Đảng và Nhà nước, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng lại rước nó về Tây Nguyên thì thật là hiểm họa khôn lường.

Tôi nói cho các ông công an nghe này, Mất Nước là Mất Hết, chẳng còn cái gì đâu, chẳng còn Đảng, Nhà nước, chẳng còn chế độ để cho các ông bảo vệ nữa đâu!

Công an Tuấn hỏi: Quan hệ của anh với ông Cù Huy Hà Vũ thế nào? Anh có biết gia đình ông Vũ không?

Tôi đáp: Trước kia tôi không hề quen Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ nhưng tôi biết phụ thân của ông là nhà thơ, Bộ trưởng Cù Huy Cận, người đã thay mặt Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa tước ấn, kiếm của vua Bảo Đại và bác ruột đồng thời là cha nuôi của ông là nhà thơ Xuân Diệu. Các ông đi học, đọc mãi thơ của Huy Cận và Xuân Diệu rồi còn gì!

Nhưng từ khi các ông công an đe dọa tôi và tất cả những người đã đọc bài trả lời phỏng vấn đài VOA của Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ thì tôi mở Bauxite Việt Nam, vào trang đăng Đơn khởi kiện Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng để lấy số điện thoại của Tiến sĩ và gọi cho ông ấy thông báo vụ việc nghiêm trọng này.

Sau đó công an Tuấn hỏi rất nhiều về nội dung các cuộc điện thoại giữa tôi và Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ. Thế nhưng tôi từ chối và yêu cầu công an Tuấn không hỏi nữa vì đây là quan hệ cá nhân.

Tôi cũng yêu các ông công an làm việc với tôi nói rõ là việc tôi đã cho mọi người đọc bài trả lời phỏng vấn đài VOA của Tiến sĩ luật Cù Huy Hà Vũ có vi phạm pháp luật hay không, và nếu vi phạm thì vi phạm điều nào, khoản nào của luật nào nhưng các ông công an ấy không trả lời.

Công an Tuấn hỏi: Anh có biết ông Cù Huy Hà Vũ đã từng ứng cử Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và ứng cử Đại biểu Quốc hội nhưng không được Đảng và Nhà nước ta chấp nhận chưa?

Tôi đáp: Tôi biết. Nhưng ở cái chế độ cộng sản này khỏi cần nói các ông cũng hiểu tại sao việc ứng cử của Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ không được chấp nhận!

Công an Tuấn hỏi: Theo anh, nếu như ông Cù Huy Hà Vũ được làm Bộ trưởng và Đại biểu Quốc hội thì liệu ông Vũ có trả lời phỏng vấn của đài Mỹ như vậy không? Chẳng qua ông Vũ không ăn được thì đạp đổ, vậy thôi!

Tôi đáp: Theo tôi, một con người có trí tuệ, có lòng dũng cảm và lòng yêu nước như Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ thì ở cương vị nào ông ấy cũng sẽ làm những việc có lợi nhất cho Dân, cho Nước.

Công an Tuấn hỏi: Anh tôn thờ ông Cù Huy Hà Vũ hay sao?

Tôi đáp: Tôi không tôn thờ bất cứ ai ngoài cha mẹ, ông bà và tổ tiên tôi. Còn Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ thì tôi kính nể vì ông có đủ tài, trí, lòng dũng cảm và lòng yêu nước. Việc Tiến sĩ khởi kiện Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ra tòa án đã chứng minh rất rõ những phẩm chất này. Đáng tiếc là Đảng và Nhà nước đã không dám giải quyết đơn khởi kiện Thủ tướng của Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ. Điều đó chứng tỏ rằng ở Việt Nam không có chuyện mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật!

Công an Tuấn hỏi: Anh đã đọc bài mới nhất của ông Cù Huy Hà Vũ trả lời đài VOA nói Việt Nam phải liên minh quân sự với Mỹ cũng đăng trên Bauxite Việt Nam chưa? Ông Vũ biết gì mà bàn về quân sự!

Tôi đáp: Đương nhiên là tôi đã đọc. Cứu nước khỏi họa xâm lăng của Trung Quốc thì bất cứ người Việt Nam yêu nước nào dù thất học hay ít học như tôi đều phải bàn huống hồ ông Cù Huy Hà Vũ có học vị Tiến sĩ và sinh trưởng trong một gia đình yêu nước và cách mạng đến như thế!

Kết thúc buổi làm việc các ông công an còn hỏi tôi đã đưa bài trả lời đài VOA của Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ cho những ai để công an đi thu lại.

Tôi nói rằng không có văn bản nào của Nhà nước, của Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết kết luận rằng bài của Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ trả lời đài VOA vi phạm pháp luật nên công an không có quyền hỏi tôi như vậy.

Sau đó các ông công an cho tôi đọc biên bản làm việc. Biên bản rất sơ sài, không ghi hết tất cả những gì hai bên đã trao đổi trong buổi làm việc. Tuy nhiên tôi vẫn ký biên bản ấy.

Trước khi ra về, tôi nói với các ông công an rằng khi nào các ông có kết luận chính thức của Đảng, Nhà nước, của Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết là bài trả lời đài VOA của Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ là vi phạm pháp luật thì mời tôi làm việc. Việc các ông liên tục mời tôi làm việc mà không có cơ sở pháp lý nào để kết luận tôi vi phạm pháp luật đã gây phiền nhiễu cho tôi rất nhiều và gây hoang mang cho gia đình tôi, đặc biệt cho các con tôi. Vì mỗi lần công an mời bố chúng nó đi làm việc là các con tôi chỉ sợ công an sẽ đánh chết bố chúng nó như nhiều vụ mà thông tin đại chúng đã đưa tin. Từ nay trở đi nếu các ông công an muốn gặp tôi thì hãy về Ủy ban xã Tân Hưng và lúc đó người thân của tôi phải cùng có mặt để đề phòng các ông công an giết tôi.

Ngày 5-8, công an huyện Bến Cát lần thứ 5 lại gửi giấy mời, yêu cầu tôi đến trụ sở công an huyện tiếp tục làm việc “về việc phát tán tài liệu”. Lần này tôi từ chối thẳng thừng vì tôi còn phải đi làm để kiếm cơm, kiếm gạo nuôi vợ, nuôi con.

Tôi cam đoan những sự việc tôi trình bày ở trên là hoàn toàn có thật.

Tôi xin kính chúc các Ông và Bauxite Việt Nam dồi dào sức khoẻ vì sự trường tồn của Tổ quốc và hạnh phúc của mọi người dân Việt Nam .

Kính thư,

Pham Viet Dao viet ve Ng Quang Thieu

Phúc Lộc Thọ.

Trước khi tiến hành Đại hội VIII, Hữu Thỉnh cũng sớm nhận ra được mình vẫn còn khả năng trụ thêm một nhiệm kỳ với sự tín nhiệm cao cả trên và dưới. Một vấn đề nan giải đối với Ban chấp hành và với Hữu Thỉnh trong nhiệm kỳ này đó là: Phải làm thế nào củng cố tờ báo Văn Nghệ, cơ quan ngôn luận chính của Hội Nhà văn hiện đang bị mất tăm, mất tiếng trầm trọng trên thị trường; Tờ Văn Nghệ vốn dĩ là hồn, phách của đám văn nhân " quốc doanh "...

Cái khó của Văn Nghệ đó là: làm sao đưa bài vở không chệch định hướng của trên, tức là in bài ra không bị cấp trên thổi còi mà lại được thị trường chấp nhận, người đọc chịu bỏ tiền ra mua cho ? Đây là một bài toán chưa có lời giải và chưa có ai giải được trong thời buổi nhiều nhương về thông tin, báo chí.

Nguyễn Trí Huân được Hữu Thỉnh tin cậy giao cho về gác cửa Văn Nghệ; Hữu Thỉnh tin dùng Nguyễn Trí Huân như Hồ Chí Minh tin dùng Phạm Văn Đồng, sử dụng Phạm Văn Đồng như là người tâm phúc số 1 cho mình để canh chừng những đồng chí khác tiếng là cấp dưới, đàn em, hàng con cháu nhưng bụng dạ lại đầy dã tâm, tráo trở…

Nguyễn Trí Huân là người an phận, rút rát quen làm báo bao cấp; khi được giao làm báo Văn Nghệ đã sớm bộc lộ những bất cập…Cái sự xuống mã của tờ báo Văn Nghệ bên cạnh nguyên nhân khách quan: thị trường đang lạnh nhạt dần với món hàng văn chương, chữ nghĩa; bên cạnh đó có nguyên nhân chủ quan: đội ngũ biên tập viên của tờ báo này giã cỗi, tụt tạt với thị trường…Cùng với Tổng Biên tập nhút nhát, an phận,một đội ngũ biên tập ít nhiều mang phong thái của công chức thời bao cấp là nguyên nhân đẩy tờ Văn Nghệ mất dẫn vị thế hôm nay…

Vậy ai là người sẽ gánh vác tờ báo Văn Nghệ, vị trí tiền tiêu, đầu sóng ngọn gió đối với Hội Nhà văn giống như Quân khu 4 trong thời chống Mỹ; một quân khu đất cằn sỏi đá, dân anh dũng kiên cường nhưng không quen giải các bài toán thị trường nên nghèo đói.

Qua những động thái xảy ra trước Đại hội, nhiều nguồn tin cho thấy Hữu Thỉnh đã tính đến con bài Trần Đăng Khoa sẽ đảm nhận Tư lệnh Quân khu này. Một cuộc lấy phiếu thăm dò tín nhiệm đề cử Phó Chủ tịch Hội trong nhiệm kỳ mới, trong nội bộ Ban chấp hành Khóa VII tổ chức trước Đại hội, nghe nói Khoa là một trong 3 người được phiếu tín nhiệm cao? Qua thông tin này người ta cũng có thể đoán ra ai là người đã bỏ phiếu cho Khoa và bỏ cho Khoa với mục đích gì ?!

Vì muốn gây khó dễ và phá thế cờ của Hữu Thỉnh, trong nội bộ Ban chấp hành Khóa VII nghe nói đã có người ép Khoa phải rút; ý đồ này sau đó được một số nghĩa binh ( thuộc phái chống Hữu Thỉnh ) ủng hộ và tìm cách công khai gây sức ép chống Khoa trên công luận; Khoa phải lui để người khác có chỗ mà ngoi lên...

Bản thân Khoa chắc cũng khoái ở thêm Ban chấp hành 1 nhiệm kỳ nữa, nếu được cử làm Phó chủ tịch thì càng oách, nhưng rồi Khoa cũng sớm nhận ra cái chức Phó Chủ tịch này đồng nghĩa với việc phải cáng đáng “ miếng xương” Văn Nghệ. Đến đây thì Khoa tính toán: Nếu nhận thêm chức Phó chủ tịch Hội nhà văn hờ thì Khoa nhận, còn nếu nhận chức này đồng nghĩa với việc phải rời vị trí đang là Giám đốc của một kênh phát sóng có hình béo bở của Đài tiếng nói Việt Nam, một cơ quan được bao cấp tới chân răng để sang gánh vác tờ báo Văn Nghệ, thì Khoa không dại gì lại làm viên đá lót đường cho lịch sử. Bởi vì Luật Báo chí không cho phép một người đứng đầu 2 cơ quan báo chí. Vì thế nên Khoa tính bài chuồn. Chính trong tình thế đó: con bài Nguyễn Quang Thiều được “bộ tham mưu” của Hữu Thỉnh tính đến.

"Quan Văn " Thiều về trấn ải Văn Nghệ...

Quan sát việc bầu cử Ban chấp hành Hội Nhà văn vừa rồi, nếu ai tinh ý thì sẽ nhận thấy: Có dân chủ và có tập trung ? Trong những thao tác tập trung đó là: có một sự vận động ngầm nào đó để dồn phiếu cho Nguyễn Quang Thiều; kết quả là Thiều đã trúng cử với số phiếu cao, vào vị trí thứ 3. Với vị trí này đương nhiên Thiều chịu trách nhiệm gánh vác tờ báo Văn Nghệ. Đây là một sự tính toán sắp đặt trước. Thiều được sắp xếp tin cậy giao phụ trách Văn Nghệ giống như Quan Vũ được Lưu Bị giao cho cai quản vùng Kinh Tương, một yếu địa với một nhiệm vụ chiến lược được sắp đặt: Bắc cự Tào Tháo, đông hòa Tôn Quyền…

Đảm trách tờ Văn Nghệ, Nguyễn Quang Thiều sẽ phải gánh vác nhiệm vụ hòa hoàn, giữ hòa khí với “thế lực Đông Ngô của Tôn Quyền”; mà phải hòa bằng được nếu không sẽ bay đầu. Thế lực Tôn Quyền ở đây mà Thiều khi về Văn Nghệ phải hòa cho được: Đó là các cơ quan chức năng quản lý báo chí ví như Ban Tuyên giáo chẳng hạn ( Tô Huy Rứa ).

Phải biên tập, in bài vở thế nào để cơ quan chức năng không nóng gáy lên mà pheng đầu; còn Bắc cự Tào đó là phải mở mang thị trường bỡ cõi đang bị o ép, càng đưa quân lấn đất Trung Nguyên của Tào Tháo nhiều bao nhiêu, càng ít bây nhiêu để tạo thêm thóc gạo nuôi quân…Nghĩa là Thiều phải chịu trách nhiệm củng cố, nâng uy tín, mặt mũi của tờ Văn Nghệ và phải giành lại bạn đọc cho tờ báo…Nếu không làm cho tờ Văn Nghệ khởi sắc thì coi như Ban chấp hành và Chủ tịch là đám báo cô…

“Quan Văn” Thiều vốn là một chiến binh có kinh nghiệm và khả năng chinh phạt thương trường qua thức thách của những việc làm tại làm 2 tờ báo Vietnamnet và An nin cuối tháng; hiện nay Thiều đang làm tờ Cảnh sát Toàn cầu. Đưa Thiều vào vị trí của Quan Vũ trấn ải Kinh Châu, chắc Hữu Thỉnh đã nhìn thấy và trọng dụng khả năng này của Thiều…

Điều Hữu Thỉnh lo ở Thiều là lo sự chủ quan, tự mãn, bốc đồng lên, thiếu thận trọng chính chắn, vũ dũng vô mưu rất có thể sẽ đẩy Thiều rơi vào thảm kịch như Quan Vũ năm xưa. Quan Vũ mất đầu do không giữ được hòa khí, hòa hoãn với thế lực Đông Ngô ( Tô Huy Rứa ). Nếu bị rơi vào tình cảnh đó thì không những Thiều không giữ được đầu mà thế cờ chiến lược của Ba Thục cũng bị đổ vỡ, chắc chắn sẽ làm Hữu Thỉnh mất ăn mất ngủ, thậm chí mất ngôi; đó là đáp án đã có sẵn cách đây 2000 năm…

Cái thuận của Thiều là sẽ kế thừa một cơ sở vật chất vừa được trang bị, đó là ngôi nhà 17 Trần Quốc Toản vừa được Chính phủ đầu tư cấp tiền xây dựng và vốn liếng làm báo thị trường. Với ngôi nhà này có thể giành một phần diện tích cho thuê cũng đủ trang trải những nhu yếu phẩm thiết yếu: tương, cà, mắm muối… cho đội quân của báo để Thiều không phải lo cơm gạo tối thiểu để nuôi quân.Với vốn thương trường về báo chí: Thiều sẽ đẩy tờ báo đến được với bạn đọc, để người đọc biết được đám nhà văn cũng biết viết báo chứ không chỉ biết viết văn, viết những chuyện đẩu đâu…

Khi làm An ninh cuối tháng, Cảnh sát Toàn cầu, Thiều chỉ lo phần bài vở còn phần hậu cần quân lương đã có Hữu Ước lo; tương tự phần này tại Vietnamnet, cũng đã có Nguyễn Anh Tuấn thu vén…Còn nếu về Văn Nghệ, Thiều phải cáng đáng từ A-Z; tất nhiên so với các đời Tổng Biên tập trước Thiều có cái thuận hơn về cơm áo gạo tiền; giống như Quan Vũ một mình lo giữ Kinh Châu nhưng lại có thêm 4 quận sau trận đại thắng Xích Bích…

Như vậy, từ chỗ Thiều oán Hữu Thỉnh vì không được sử dụng, bây giờ Thiều sẽ được Hữu Thỉnh giao trọng trách Phó Chủ tịch Hội kiêm Tổng Biên tập báo Văn Nghệ; phải nói đây là một thế cờ sáng nước của Hữu Thỉnh, một đáp án tuy có phần phiêu lưu nhưng không phải là không có cơ sở thực tiễn…Thiều đã được giao ấn kiếm của Hội Nhà văn và như vậy còn lăn tăn gì mà không đem “tài khuyển mã” ra phò tá…

Liệu Thiều có thực hiện nổi được nhiệm vụ chiến lược do “Lưu” Hữu Thỉnh đề ra: Bắc cự Tào Tháo; Đông hòa Tôn Quyền không ?

design

VỤ NHÂN VĂN – GIAI PHẨM TỪ GÓC NHÌN [1]

VỤ NHÂN VĂN – GIAI PHẨM TỪ GÓC NHÌN [1]

Được đăng bởi nguyentrongtao vào lúc: 12:38 sáng ngày 06/08/2010 1 230 lượt xem 2 Bình luận

NTT: Nhà văn Lê Hoài Nguyên tên thật là Thái Kế Toại, nguyên Đại tá công an, công tác tại A25 (chuyên theo giõi văn nghệ sĩ và văn hóa) đã gửi tới NTT.ORG một chuyên luận dài về Nhân Văn Giai Phẩm. Các bạn hãy đọc nó như đọc một “góc nhìn” về sự thật.

VỤ NHÂN VĂN – GIAI PHẨM TỪ GÓC NHÌN MỘT TRÀO LƯU TƯ TƯỞNG DÂN CHỦ, MỘT CUỘC CÁCH MẠNG VĂN HỌC KHÔNG THÀNH

LÊ HOÀI NGUYÊN

I – Mấy vấn đề có tính phương pháp luận

Hiện nay còn tồn tại nhiều cách đánh giá về vụ Nhân Văn-Giai Phẩm. Có người cực đoan cho rằng cốt lõi đây là vụ án chính trị phản động không dính líu gì đến văn học, mà chỉ có một số anh em văn nghệ sĩ bị lôi kéo vào (1). Người thì cho là một vụ án văn học, oan sai về văn học (2).Tât nhiên là để bảo vệ các khuynh hướng đánh giá không phải dễ dàng, mà phản bác hoàn toàn cũng cần hết sức thận trọng.

Với tất cả những gì đã xảy ra nên coi đây là một trào lưu tư tưởng dân chủ, một cuộc cách mạng văn học không thành thì đúng hơn. Để đi tìm cách cắt nghĩa nó. Gìn giữ những gì nó đặt ra, nó để lại cho nền văn học nước nhà. Còn nếu coi là vụ án chính trị thì không cần tốn giấy mực để viết về nó trong lịch sử văn học làm gì.

Xem xét từ cốt lõi các vấn đề chủ yếu, tức là hồn cốt vụ án, tức là hình thái của nó, các điều kiện lịch sử của nó, các nhân vật của nó, các vấn đề nó đặt ra cho xã hội đều thực sự là tư tưởng và văn học.

Vài vấn đề về phương pháp luận:

- Đánh giá NVGP trong tiến trình tư tưởng Việt Nam từ 1945- 1948- 1954- 1960 cho đến 1986- và nay 2010. Tiến trình tư tưởng cách mạng VN có đặc điểm riêng, khi du nhập chủ nghĩa Mác Lênin. Trước khi ngả hẳn , thuần hóa chủ nghĩa Mao, nó có trạng thái lưỡng phân và giao tranh giữa tư tưởng dân chủ với tư tưởng cộng sản, tư tưởng toàn trị với tư tưởng pháp quyền (3).

- Các vấn đề của NVGP đặt ra đều có nguồn gốc từ các thời kỳ trước đó, NVGP xuất hiện vào lúc hội đủ điều kiện cả khách quan và chủ quan. Vì mang tính tất yếu, những gì mà NVGP chưa làm xong thì các thế hệ sau sẽ tiếp tục phải làm.

- Đánh giá bản chất của NVGP còn phải dựa trên tập quán hành xử chính trị của hệ thống XHCN, của xã hội VN trên cơ sở thể chế hiện hành. Tức là không thể tin cậy vào các lượng thông tin chính thống, vì loại thông tin đó đã bị biến dạng và thường là không phản ánh trung thực, toàn diện bối cảnh xã hội lúc đó, không phản ánh đúng bản chất các sự việc. Cần phải tiếp cận NVGP từ nhiều phía, nhiều nguồn tư liệu khác nhau trong và ngoài nước, quan trọng nhất là thông tin của những người trong cuộc.

- Xem xét vụ NVGP phải lấy việc xem xét nội dung văn học của nó, cái nội dung ấy phản ánh tình trạng văn học lúc đó thế nào, chứ không lệ thuộc vào việc nhà nước công bố nó là chống đối, tức chống đối là không có giá trị văn học. Từ trước đến nay những người viết về NVGP gần như theo quan niệm này và đã không xem xét giá trị văn học của các sáng tác.

Vậy ta có thể tạm khái quát như sau:

NVGP trước hết là một trào lưu tư tưởng, một cuộc cách mạng văn học đòi hỏi dân chủ hóa ở miền Bắc Việt Nam năm 1954- 1960 có nguồn gốc và đã xảy ra trong nội bộ Đảng CSVN, trong bộ máy Chính phủ Kháng chiến chống Pháp do Hồ Chí Minh lãnh đạo trong quá trình đi từ chủ nghĩa dân chủ tư sản đến chủ nghĩa cộng sản hình thái Mao Trạch Đông ( 1948 – 1954), bùng phát vào thời điểm đặc biệt 1955 trên các lĩnh vực triết học, tư tưởng, pháp luật, giáo dục, văn học nghệ thuật, báo chí chủ yếu trên các ấn phẩm báo Nhân Văn , Sáng Tạo, Trăm Hoa, Tự Do Diễn Đàn, Đất Mới- Chuyện Sinh Viên, Văn… và các sách dạng tạp chí Giai Phẩm Mùa Xuân, Giai Phẩm Mùa Thu, Giai phẩm Mùa Đông, Sách Tết, Vũ Trọng Phụng…do khởi xướng hầu hết là số văn nghệ sỹ, trí thứctài năng, có nhiều công lao trong kháng chiến chống Pháp, trong quân đội , bị đàn áp và xét xử công khai bằng một vụ án chính trị hoạt động gián điệp lật đổ chính quyền nhân dân với cái tên Nhân Văn- Giai Phẩm, tiếp theo là việc xử lý bằng các hình thức trừng phạt nội bộ với hàng trăm giáo sư, thày giáo, sinh viên, nhà văn, nghệ sỹ điện ảnh sân khấu, nhạc sỹ, họa sỹ, kiến trúc sư, phóng viên, xuất bản , cán bộ lãnh đạo, nhân viên một số bộ ngành, cơ quan nhà nước…

Sau khi bị đàn áp, NVGP không chết ngay lập tức, nó còn tồn tại dai dẳng trong một số sáng tác của Phùng Cung, Hoàng Cầm , Trần Dần, Lê Đạt, Hữu Loan…thậm chí cả Nguyễn Chí Thiện (4), nhóm Văn nghệ Chân đất ở Hà Nội những năm 70- 80 (5),cho đến vụ Hoàng Cầm, Hoàng Hưng bị bắt năm 1983 (6), cho đến lúc Đổi mới, trao Giải thưởng Nhà nước, Giải thưởng Hồ Chí Minh cho một số nhân vật chủ chốt của vụ NVGP 50 năm về trước. Còn mục tiêu tự do tư tưởng, tự do sáng tác, dân chủ xã hội pháp quyền, cách tân nghệ thuật mà NVGP đã đặt ra thì vẫn đang là câu hỏi cho các thế hệ người Việt Nam cho đến hôm nay…

Để có thể xem xét vụ NVGP một cách thỏa đáng không bị ràng buộc về khía cạnh vụ án chính trị, tôi chọn cách nhìn nó với tư cách là một trào lưu tư tưởng, một cuộc cách mạng văn học.

II – Các tiền đề dẫn đến vụ NVGP

1- Bối cảnh chính trị Việt Nam 1945- 1954 và những tác động của quá trình Mao hóa hệ tư tưởng phản ánh vào đời sống văn học nghệ thuật.

Phản ánh của các sử gia Việt Nam về Cách mạng Tháng Tám 1945 và giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp là một cách viết sử đơn giản, dường như chỉ lấy mục đích tường thuật các chiến thắng quân sự của chính phủ Hồ Chí Minh với nguồn sử liệu nghèo nàn, một phía, hoặc với những đánh giá không khách quan. Khác với các sử gia Việt Nam, các sử gia nước ngoài, chủ yếu là phương Tây , có nguồn tư liệu từ hai phía, nhất là hồ sơ của Pháp, Nga, Trung Quốc hồ sơ các cuộc phỏng vấn trực tiếp các cá nhân tham gia các sự kiện lịch sử, từ chỗ đứng khách quan với phương pháp tư duy phức tạp hơn họ có thể nhìn ra tiến trình lịch sử đó dưới nhiều góc độ khác nhau đặc biệt là sự vận động của hệ tư tưởng ở những người cộng sản Việt Nam đã tạo ra tình trạng phân hóa nội bộ trong giới lãnh đạo và quần chúng, tạo ra các chính sách trước sau mâu thuẫn, các màu sắc chính trị đối ngoại, các vụ án kiểu như NVGP (7)…

Có hai điểm làm cho quá trình Mao hóa hệ tư tưởng ở VN dùng dằng ở trạng thái lưỡng phân trong một thời gian dài:

- Một là trong thời điểm 1945 Việt Minh giành được chính quyền trong tương quan cùng có nhiều lực lượng quốc gia yêu nước tham gia. VM không đủ thế lực quản lý đất nước khi họ chưa có được sự công nhận, hậu thuẫn của phe XHCN, HCM vẫn còn phải tính toán con đường tồn tại trong khối Liên hiệp Pháp. Xu thế này phản ánh trong chính bản Tuyên ngôn độc lập do HCM đọc tai Ba Đình ngày 2- 9- 1945 và trong thành phần chính phủ liên hiệp sau đó. Ngay cả khi cuộc chiến toàn quốc đã nổ ra, 19- 12- 1946, VM lập một chính phủ mới hoàn toàn là của họ nhưng vẫn còn một tỷ lệ lớn là thành phần trí thức do Pháp đào tạo, đã từng cộng tác với chính phủ Trần Trọng Kim, thuộc các đảng Dân chủ và Xã hội, trong đó có các nhân sự chủ chốt của các ngành tư pháp, y tế, giáo dục, xã hội, thậm chí cả một phần công an, quân đội nữa. Phương án muốn duy trì bộ mặt khả ái của chính sách cai trị để đi theo khối Liên hiệp Pháp còn được đẩy mạnh vào các thời điểm giữa năm 1947, giữa năm 1957 khi miền Bắc VN vẫn còn hy vọng hiệp thương thống nhất đất nước(8).

- Quá trình xây dựng nhà nước VNDCCH theo hướng dân chủ bị biến dạng và bị phá vỡ bởi sự thắng lợi của CNXH châu Á ở Trung Quốc.Không phải HCM không thấy hết mặt trái của chủ nghĩa Mao nhưng do rất cần nguồn viện trợ và do Stalin không mặn mà với ông, giao hẳn trách nhiệm cho cách mạng Trung Quốc giúp đỡ cách mạng Việt Nam, ông phải mở cửa cho các cố vấn cộng sản Trung Quốc mang theo chủ nghĩa Mao xâm nhập vào đất nước. Điều này dẫn đến sự lệ thuộc của cộng sản Việt Nam vào cộng sản Trung Quốc, tạo cơ hội cho Mao áp đặt hệ tư tưởng của ông ta lên Hồ Chí Minh và những người cộng sản Việt Nam (9).

Bề mặt của quá trình này thể hiện ở các mâu thuẫn trong nội bộ cộng sản Việt Nam, ở các cuộc chỉnh huấn, cải cách ruộng đất, tranh luận về văn học, luật pháp, tư pháp, ở các cuộc thanh trừng những trí thức kiên trì với tư tưởng dân chủ mới hoặc CNXH chân chính như Vũ Đình Hòe, Vũ Trọng Khánh, Nguyễn Hữu Đang. Lĩnh vực giải hóa luật pháp và NVGP là điển hình của quá trình đó.

Đối với văn nghệ do cộng sản Việt Nam lãnh đạo Trường Chinh là người đã đưa các quan điểm văn nghệ của Mao Trạch Đông vào hoạt động Văn hóa Cứu quốc từ năm 1943, kiên trì bảo vệ nó cho tới khi đổi mới, đã tạo ra rất nhiều vụ án văn nghệ khác , là nhân tố chính làm cho nền văn nghệ Việt Nam hoàn thành nhiệm vụ tuyên truyền nhưng tụt hậu so với sự phát triển chung của nhân loại.

Trong thời kỳ ban đầu Trường Chinh không thể chi phối được mọi hoạt động của VHCQ do đa số những người thực hiện là các trí thức có ảnh hưởng tư tưởng DCTS. Do điều kiện kháng chiến, VM không thể thành lập bộ máy văn hóa riêng để áp đặt đường lối của mình. Mâu thuẫn đã bộc lộ ra giữa Nguyễn Hữu Đang và Trường Chinh ngay từ lúc tổ chức Hội nghị VHCQ toàn quốc tháng 10 năm 1946 và có thể nói kết thúc bằng Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ II xóa bỏ VHCQ thành lập Hội Văn nghệ Việt Nam hoàn toàn theo quỹ đạo của đường lối văn nghệ Maois vào thời điểm tháng 7- 1948 (10). Từ thời diểm này sự rạn nứt trong đội ngũ văn nghệ kháng chiến càng trở nên trầm trọng hơn. Nhiều người bắt đầu bỏ về thành, số lượng nhiều hơn khi các cuộc chỉnh huấn theo kiểu Mao mở ra (11). Số này sau trở thành lực lượng nòng cốt của văn nghệ Sài Gòn : Tạ Tỵ, Mai Thảo, Đinh Hùng, Vũ Hoàng Chương, Doãn Quốc Sỹ, Phạm Duy, Võ Phiến, Thanh Tâm Tuyền, Nguyên Sa, Dương Nghiễm Mậu, Duyên Anh …Trong số VNS ở lại vùng kháng chiến các cuộc tranh luận về tự do sáng tác và dân chủ vẫn còn diễn ra với các ông Trương Tửu, Nguyễn Mạnh Tường, Tô Ngọc Vân, Ván Cao, Sỹ Ngọc…Có khi trở thành đòn đánh nhau công khai như việc phê bình thơ không vần của Nguyễn Đình Thi, tranh lập thể của Văn Cao, Tạ Tỵ…Tuy vậy trong bộ máy của Chính phủ kháng chiến HCM vẫn không có Bộ Văn hóa, Hội Văn nghệ đã phải làm thay chức năng cho bộ này cho tới tháng 2- 1955. Đa số văn nghệ sĩ trong kháng chiến đều gia nhập quân đội và thuộc quản lý của Phòng Văn nghệ quân đội với các chính sách văn nghệ được quân sự hóa dưới sự lãnh đạo của các chính ủy.

Hy vọng về một cuộc sống thoải mái hơn về vật chất và tinh thần sau khi hòa bình lập lại bị héo úa về cuộc Cải cách ruộng đất và những khó khăn trong đời sống, do cách thức quản lý xã hội như hộ khẩu, cải tạo tư sản, thương nghiệp quốc doanh…Trong văn nghệ đó là tệ lãnh đạo chính trị thô bạo, ép buộc tuyên truyền một chiều, tệ bè phái cơ hội, tác phong lãnh đạo hống hách, sáng tác đơn giản sơ lược …

2 – Bối cảnh quốc tế, cuộc cách mạng dân chủ lần thứ nhất của phe XHCN tác động đến CMDC ở Việt Nam.

Sau 1945 không phải Liên Xô đã hoàn toàn chi phối được chính quyền các nước Đông Âu. Ở một vài nước vẫn còn chính phủ DCTS. Đến đầu những năm 50 các cuộc chính biến cộng sản ở các nước này nổ ra lật đổ các chính phủ DCTS thì mới có được một hệ thống XHCN thuần nhất theo sự lãnh đạo của Liên Xô.

Cũng như ở Liên Xô toàn bộ các nước XHCN dưới sự chỉ đạo của Stalin đã bộc lộ các mâu thuẫn gay gắt trong nội bộ lãnh đạo các ĐCS, giữa nhân dân, trí thức, văn nghệ sĩ với ĐCS về các vấn đề pháp quyền dân chủ… Chỉ đợi đến lúc Stalin chết thần tượng Stalin mới bị hạ bệ, bị kết tội về những tội ác đã gây ra trong thời kỳ cai trị Liên Xô bằng chế độ độc tài và các cuộc thanh trừng nội bộ đẫm máu. Trong Đại hội lần thứ XX Đảng Cộng sản Liên Xô tháng 2- 1956 Tổng bí thư Khơ Rút sốp đã đọc báo cáo tổng kết thời Stalin và đề xuất chiến lược mới cho phe XHCN chung sống hòa bình cũng có nghĩa là mở ra cho các nước xã hội chủ nghĩa một thời kỳ dân chủ (12).

Không phải đợi đến khi Khơ Rút Sốp chính thức tuyên bố, ở các nước XHCN đều đã có các yếu tố đòi hỏi phải cải cách dân chủ. Nhưng tiếc rằng khi hoa dân chủ nở rộ ngọn sóng dân chủ đã làm cho các ĐCS ở đây lo sợ về nguy cơ khủng hoảng. Các phần tử bảo thủ đã tìm mọi cách làm cho những người khởi xướng, ủng hộ cải cách do dự rồi lật ngược thế cờ. Một số cuộc nổi dậy bị đàn áp, các văn nghệ sĩ cấp tiến bị xử lý, thậm chí bị kết tội hoạt động lật đổ chính quyền nhân dân. Có thể gọi đó là Cuộc cách mạng dân chủ XHCN lần thứ nhất. Sau hai mươi năm cuộc Cách mạng dân chủ lần thứ hai đã nổ ra cũng khởi đầu từ Liên Xô với ngọn cờ Công khai- Cải tổ của Goóc Ba Chốp Tổng bí thư ĐCSLX và đã dẫn đến sự sụp đổ của hệ thống XHCN .

Vậy cuộc cải cách dân chủ lần thứ nhất ở Việt Nam chính là Phong trào Nhân Văn Giai Phẩm một trào lưu tư tưởng, trong đó theo truyền thống Á Đông đặc trưng cơ bản của nó là phản ứng và xử lý về ngôn từ chứ không phải là một vụ án gián điệp, một vụ bạo loạn. Tất nhiên khi yêu cầu cách mạng này đặt lên vai văn học thì từ bên trong văn học xuất hiện những yêu cầu thay đổi về hình thức để đáp ứng yêu cầu xã hội.

3- Bối cảnh văn nghệ miền Bắc 1945- 1954.

Nền văn nghệ Việt Nam vốn từ vốn từ một nền văn nghệ nho giáo bắt đầu được hiện đại hóa với chữ quốc ngữ, đỉnh cao là Thơ Mới và Tự Lực Văn Đoàn. Hai phong trào văn học này làm cho văn học Việt Nam vươn tới một nền văn học có các phương pháp sáng tác của văn học hiện đại thế giới cả về ngôn ngữ, nhân vật, thi pháp biểu hiện, chủ nghĩa cá nhân…

Nếu nói về tiến trình văn học, Cách mạng Tháng Tám 1945 đã làm gián đoạn, nếu không nói là đứt đoạn quá trình hiện đại hóa của văn học Việt Nam. Ở đây không nói toàn bộ nền văn học mà là bộ phận văn học do những người cộng sản Việt Nam thực hiện quản lí. Các chính sách về VHVN của ĐCSVN bị ảnh hường nặng nề chủ nghĩa Mao, sau nữa là chủ nghĩa Lê nin, Stalin đã đoạn tuyệt gần như hoàn toàn với quá khứ nhất là bộ phận di sản văn nghệ quan trọng nhất, 1930- 1945, đã tuyệt đối hóa chức năng tuyên truyền, lấy quần chúng công nông binh làm mục tiêu , làm thước đo giá trị của văn nghệ, đã thủ tiêu mọi ý tưởng thể hiện nghệ thuật bằng ký hiệu nghệ thuật của người nghệ sĩ. Chính vì vậy người ta mới cường điệu việc tìm đường, nhận đường cho văn nghệ sĩ, gọi nó cuộc lột xác đau đớn, là cuộc sống mới với câu tuyên ngôn giết chết cái cũ trong con người họ.

Chính vì thế, văn nghệ kháng chiến đã đánh mất nhiều tài năng trong các cuộc chỉnh huấn, các cuộc phê bình nội bộ tâm hồn tiểu tư sản hoặc phê bình mạt sát các loại hình nghệ thuật hiện đại. Một bộ phận đáng kể trí thức, văn nghệ sĩ có tư tưởng tự do trong đó đa số là gốc Bắc đã ly khai văn nghệ kháng chiến. Còn các văn nghệ sĩ tiền chiến thì co mình lại, hoang mang không biết viết cái gì, vẽ cái gì. Lớp văn nghệ sĩ do công nông binh sinh ra chưa thể trở thành những cây bút có tầm vóc. Nhìn vào chất lượng các Giải thưởng văn nghệ trong kháng chiến thì thấy rõ điều đó, có thể gọi là xuất sắc với vài bài thơ, một vài tiểu thuyết có phần đơn giản.

Bước sang giai đoạn hòa bình trong khi bộ máy quản lí vẫn còn đang theo quán tính cũ, thì cuộc sống đã đặt ra những vấn đề mới.

Cách mạng đã chuyển giai đoạn. Thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội, ai cũng biết là một thời kỳ có nhiều biến chuyển sâu sắc triệt để hơn tất cả các thời kỳ cách mạng trước. Cuộc sống thay đổi rất nhanh và một điều làm cho nhiệm vụ của nhà văn trở nên phức tạp hơn, là công cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc còn đương tiến hành, khó phân biệt trong đó cái gì đương xây dựng chưa xong, và cái gì đương đổ sụp…

Như Phong- Nhìn lại bước đường đã qua, Tuyển tập Như Phong.

Trong bối cảnh văn học riêng của miền Bắc như thế, trong bối cảnh văn học thế giới, văn học Sài Gòn đang chuyển sang các chủ nghĩa hiện đại, bối cảnh cuộc cách mạng dân chủ của toàn phe XHCN tất các văn nghệ sĩ phải đặt ra việc cách tân văn học cả nội dung và hình thức. Đặc biệt của NVGP là sứ mệnh cải cách lại do chính những trí thức, văn nghệ sĩ con đẻ của cách mạng, những người đã ở tuyến đầu trong cuộc kháng chiến chống Pháp khởi xướng.

Nếu cố thoát ra khỏi lối mòn, nhìn theo tiến trình phát triển văn học thế giới, có thể thấy rằng ở Việt Nam nhóm thơ Xuân Thu Nhã Tập của Nguyễn Xuân Sanh đã báo hiệu sự bế tắc của chủ nghĩa lãng mạn, chủ nghĩa hiện thực phê phán để chuyển qua chủ nghĩa siêu thực. Đó không phải là dòng văn học tiêu cực mà là tích cực theo ý nghĩa nó là một cố gắng của những nhà văn đi tìm lối thoát đưa văn học Việt Nam tiến lên.

Tiếp theo mọi người còn nhớ sau trong những ngày mấp mé bờ vực chiến tranh của nước Việt Nam mới tiếp tục xuất hiện nhóm thơ Dạ Đài của Trần Dần, Vũ Hoàng Chương, Đinh Hùng, Trần Mai Châu, Vũ Hoàng Địch… Trong Bản Tuyên Ngôn Tượng Trưng nhóm Dạ Đài đã nói rõ thái độ phủ định văn học giai đoạn cũ và không dấu diếm ý đồ muốn tạo ra một dòng văn học mới:

Vì thế, cái thi ca cổ rích, cái thi ca tĩnh của tiền nhân ngâm vịnh, của bọn lãng mạn khóc bạn chẳng làm chúng ta quên, ví chẳng có thể đẩy đưa chúng ta theo những nhịp điệu bồng bềnh của bản thanh âm hoàn vũ.

Thế cho nên chúng tôi – thi sĩ tượng trưng – chúng tôi sẽ đón về đây tất cả những thế giới quay cuồng, chúng tôi sẽ bắt một vầng trăng phải lặn, một ánh sao phải mờ đi, một chế độ phải tàn vong và một bài thơ phải vô cùng linh động.

Trần Dần thủ lĩnh của nhóm Dạ Đài sau mười năm, ở một ngã ba, ngã tư thời đại lại đã được trời đất cho nguồn cảm hứng về một cuộc lột xác cho nền văn học.

Hẳn là Trần Dần đã mang cái khát vọng sôi sục ấy vào các trường ca Cách mạng Tháng Tám, Đi- Việt Bắc, Nhất định thắng… và lôi cuốn các người bạn cùng theo. Trong nhật ký Ghi 1954 ông viết:

Lúc tôi muốn một thứ Thơ dễ dãi. Lúc một thứ Thơ không có vần. Lúc một thứ Thơ như một hạt ngọc. Lúc một thứ Thơ kể chuyện. Lúc một thứ Thơ gồ ghề. Lúc một thứ Thơ hiền lành, có cái khỏe của những bắp thịt hồng. Lúc một thứ Thơ na ná như của anh lính, nó mát mà lành, nó hiền mà khỏe, nó thực tế. Lúc là một thứ Thơ na ná như bài nói của anh cán bộ, nó đả thông, nó giục giã, nó lý luận.

Tôi thích Thơ thời sự, theo sát cái hồi hộp, lo lắng của Đảng tôi, dân tôi, triệu triệu quả tim dân chúng và quân đội, chiến sĩ và cán bộ, lãnh tụ và quần chúng.

Tôi lại cũng thích Thơ không thời sự, Thơ bao trùm đất nước và thời gian, Thơ ăn lấn sang mọi thế kỉ, và Thơ nhập cả vào cái biện chứng bao la của sự vật.

Vì vậy bây giờ tôi muốn một thứ Thơ nào đó lấy đề tài ngay ở nhịp đập trước mắt của trái tim dân tộc Việt Nam. Nhưng trong đề tài đó tôi đào mãi đào mãi tới khi tôi tìm thấy quả tim Nhân Loại. Đó là thực sự mà cũng là ý muốn của tôi. Quả tim dân tộc tôi có nghĩa là quả tim Nhân Loại. Nhịp đập của nó là nhịp đi của Biện Chứng. Cái ngày hôm nay là dồn ép của hàng triệu năm về trước và mở ra triệu thế kỷ về sau. Tôi muốn một thứ Thơ nào đó vạch ra được sự thực đó. Hạt bụi, sợi tóc mây là cả một vũ trụ. Một khoảnh khắc là cả lịch sử của trần gian. Một thắc mắc của em là tất cả lo âu nhân loại.

Qua những dòng này không ai có thể nghĩ đó là một quan niệm suy đồi. Cách mạng đã cho Trần Dần một quan niệm thơ ca mới mẻ và rất biện chứng, rất tích cực đối với cuộc sống.

Như vậy có lẽ trước tiên NVGP đi từ cảm hứng của một cuộc cách mạng văn học, bị kích thích bởi thời cuộc Việt Nam 1954- 1956. Tuy vậy, vẫn phải nói thêm rằng nếu không có cái thời cuộc đó sẽ không có NVGP!

Trong NVGP trào lưu tư tưởng chính trị và trào lưu tư tưởng văn học gặp nhau đã tạo ra một sức mạnh xã hội to lớn làm chính quyền nhìn thấy một nguy cơ đe dọa nguy hiểm cần phải loại bỏ hơn là để nó tồn tại. Lúc ấy miền Bắc Việt Nam chưa đủ điều kiện để làm một cuộc cải cách dân chủ, một cuộc cải cách văn học.

Ba mươi năm sau, đứng trước nguy cơ khủng hoảng, ĐCSVN mới đưa ra sách lược đổi mới. Trường Chinh đã làm được việc khởi xướng đổi mới, nền kinh tế đất nước đã có ít nhiều thay đổi, nhưng những di sản văn hóa Maois mà ông ta đã áp đặt lên đất nước từ 70 năm nay dù đang hoen gỉ nhưng bộ khung thì vẫn còn tù hãm đời sống tinh thần của dân tộc Việt Nam.

4- Các điều kiện nảy sinh NVGP

Mặc dù chủ nghĩa Mao đã được chính thức thừa nhận trong cương lĩnh ĐCSVN tại Đại hội lần thứ II tháng 2- 1951 nhưng do các điều kiện của thời kỳ đó nội bộ lãnh đạo Đảng vẫn còn bị ràng buộc bởi các sự kiện sau:

Họ còn đang choáng váng về hậu quả của sai lầm do CCRĐ gây ra, Đảng phải công khai xin lỗi nhân dân, Tổng bí thư Trường Chinh phải từ chức, một số cán bộ lãnh đạo CCRĐ bị kỷ luật (13).

Họ còn bị ràng buộc những điều kiện để hy vọng tiếp tục quá trình hiệp thương thống nhất đất nước và giành thắng lợi trong cuộc Tổng tuyển cử cho nên phải cố gắng tạo bộ mặt sạch sẽ cho chính thể VNDCCH như tiếp tục sử dụng nhiều nhân sĩ trí thức trong Chính phủ, Quốc hội, ban hành các đạo luật có tính chất dân chủ cởi mở như Luật tự do báo chí, tự do xuất bản, tự do hội họp, tự do lập hội…Cho đến giữa năm 1957 HCM vẫn còn tính đến khả năng Việt Nam xin gia nhập Khối Liên hiệp Pháp (14).

Những người cộng sản Việt Nam, tuy có mức độ khác nhau nhưng đều chịu ảnh hưởng chung của khối XHCN về quá trình dân chủ hóa đặc biệt là từ ĐCS Liên Xô và sau là ĐCS Trung Quốc. Đối với các nước XHCN lúc đó dân chủ hóa là đòi hỏi cấp bách nhưng chưa chín muồi, thế giới đang ở trạng thái chiến tranh lạnh. Vì thế dẫn đến việc hành động dân chủ hóa trong trạng thái mâu thuẫn nội bộ và ngập ngừng, dẫn đến thất bại khi bị phe bảo thủ lật lại thế cờ. Quá trình chập chờn này được phản ánh vào cách hành động nửa vời của Khơ rút sốp, quá trình giải quyết vụ Trăm hoa đua nở ở Trung Quốc và vụ NVGP ở Việt Nam. Có một vài nhận định rằng Mao Trạch Đông và Hồ Chí Minh dùng thủ đoạn làm cho trí thức văn nghệ sĩ mắc bẫy rồi tiêu diệt. Đó là nhận định chưa đúng về bản chất hình thái dân chủ hóa trong lòng XHCN. Đặc điểm này còn được phản ánh rõ ràng hơn với vụ hạ bệ Khơ Rút Sốp năm 1964, Trung Quốc trong vụ Thiên An Môn năm 1989 với việc hạ bệ hai Tổng bí thư ĐCSTQ có tư tưởng cải cách là Hồ Diệu Bang và Triệu Tử Dương, với vụ hạ bệ Trần Xuân Bách, Trần Độ ở Việt Nam năm 1990.

(Còn tiếp)

Nguyen Huu Dang

Những cuộc trao đổi giữa Nguyễn Hữu Đang và Heinz Schütte tại Hà Nội

11/08/2010 | 2:00 chiều | Chưa có phản hồi.

Tác giả: Heinz Schütte

Chuyên mục: Hồ sơ Nhân văn - Giai phẩm
Thẻ: Nhà tù cộng sản > Thụy An > Tố Hữu > Trần Đức Thảo > Trường Chinh

tại Hà Nội những ngày 21 và 24 tháng 5, 3 và 22 tháng 6 năm 1999, 30 tháng 10 và 2 tháng 1 năm 2000, 15 tháng 10 năm 2002

TT dịch từ nguyên bản tiếng Pháp

talawas – Trong kì cuối của công trình nghiên cứu về phong trào Nhân văn – Giai phẩm của tác giả Heinz Schütte, chúng tôi đã đăng bản tiếng Pháp. Nay nhận được bản dịch của dịch giả TT, chúng tôi xin hân hạnh giới thiệu cùng độc giả cuộc trò chuyện quan trọng này.

______________

(Trích)

Chiều 21 tháng 5 năm 1999, ông Nguyễn Hữu Đang đã gửi lại nhà tôi ở Hà Nội lời nhắn sau:

“Ông Heinz Schütte thân mến,

Nhờ có sự sốt sắng của nhà thơ Vũ Cận mà tôi được biết ông có nhã ý muốn gặp tôi trong thời gian ông lưu lại Hà Nội. Tôi xin lập tức thưa với ông rằng tôi rất vui lòng gặp một người bạn của G. Boudarel, người mà tôi rất kính trọng. Xin ông toàn quyền sắp xếp các chi tiết của buổi gặp gỡ trừ việc chọn thời gian và địa điểm là việc hai chúng ta phải thoả thuận, có thể qua một cuộc điện đàm do ông chủ động. Xin gọi số máy 7.560.391, tốt nhất là từ 14 đến 21 giờ hàng ngày.

Xin chúc ông mọi sự tốt đẹp.

(ký tên) Nguyễn Hữu Đang”

Sau đó là nhiều cuộc gặp gỡ…

Nguyễn Hữu Đang (Ảnh: Heinz Schütte)

Nguyễn Hữu Đang: Tôi sinh ở Thái Bình năm 1913, năm con Trâu. Loài trâu bị kết án phải sống một đời bạc bẽo; làm nhiều mà hưởng rất ít… (cười to). Tôi thích mùa đông hơn mùa hè. Tôi hợp với cái rét hơn. Bùi Tín đã viết thư cho tôi, khuyến khích tôi viết hồi ký… Tôi đã viết một bản tóm tắt tiểu sử: (ông dịch từ tiếng Việt).

Tóm lược quá trình hoạt động xã hội của Nguyễn Hữu Đang. Đây là một kiểu tiểu sử, tức là bắt đầu từ 1929-1931; 1932-1936, 1937-1939, 1938-1945, 1943-1946, 1944-1945, 1946-1948-49-54, 56 Nhân văn-Giai phẩm. 1958-1973 nhà tù, 1990 phục hồi một phần, về hình thức. 1992 sinh nhật thứ 80, do bạn bè nhà văn và trí thức tổ chức – ôi, thật vĩ đại! (Ông khoe các tấm ảnh và chỉ:) Nơi ở của Phùng Quán, nhà thơ và vợ ông, Phùng Cung (?) – đây là một đôi câu đối… họ của Phùng Cung và Phùng Quán: ta gặp thời điểm hiện tại – Đương là Đang… Phùng là Phùng Cung… trong thời đương đại, Đang… trật tự mới, chúng ta đang ở trong thời hiện đại; Đang là một trang nam tử tuấn tú… Chữ của một nhà thơ tài năng quanh khung cửa. Đây là lời chúc mừng – Phùng Cung, tức là hai người tổ chức… lời mừng thọ Nguyễn Hữu Đang… ở đây Phùng Quán là người phụ tá. Đây là cây xương rồng quàng băng đỏ: xương rồng là biểu tượng của Nguyễn Hữu Đang; một cuộc sống khô khan nhưng hào hiệp. Cuối cùng, ông đọc một bài thơ ca ngợi cây xương rồng, bài thơ kết thức như sau: ‘Xương rồng, ôi xương rồng, mi có phải là xương rồng thực? hay mi là xương của một tráng sĩ trong hình dạng xương rồng?’ (cười lớn)…

Bản tóm lược này tôi sẽ chỉnh sửa đôi chút rồi cho đánh máy và gửi cho ông một bản…

… cuộc đời tôi giống như một chặng chạy đua, một chặng tiếp sức – có những chặng đua, chặng tiếp sức trong các hoạt động xã hội. Tôi đã tham dự một chặng đua tiếp sức như thế. Bây giờ, ở tuổi 86, tôi nghỉ ngơi – tôi có quyền cho mình nghỉ ngơi (ông cười).

Heinz Schütte: Gia tộc ông có truyền thống chính trị hay không?

Nguyễn Hữu Đang: Không, nhưng gia đình và mọi người xung quanh tôi ít nhiều đều có tinh thần chống Pháp. Mẹ tôi mù chữ, thất học, bà không biết đọc biết viết, nhưng nghe thấy người Pháp là bao giờ bà cũng gọi họ bằng một thành ngữ nhục mạ. Cha tôi không chống Pháp nhưng không phải là một công chức hành chính ngoan ngoãn. Ông là quan huyện nhưng không thân Pháp. Bên cạnh ông, anh tôi lại là người chống Pháp, anh tham gia cuộc bãi khoá của học sinh trường Kỹ nghệ Thực hành, bãi khoá chống tên hiệu trưởng tàn ác, đó là vào năm 1927/1928. Nhưng ngay vào thời ấy, năm 1928, đã có ông cậu (chồng bà cô ruột tôi), ông Lê Ngọc Rư là Bí thư Tỉnh uỷ Nam Định của Đảng Cộng sản. Ông đã bị chính quyền thực dân bắt vì là người lãnh đạo Đảng Cộng sản, bị kết án chung thân đầy ra Côn Đảo. Ở đó ông đã ghép một chiếc thuyền hay bè và vượt biển với Tổng Bí thư ĐCS Đông Dương Ngô Gia Tự, họ tìm cách cặp vào đất liền từ Trung Hoa, Malaysia hay Sài Gòn hay Hải Phòng cũng chẳng biết. Cả hai đã chết trên biển vì bất ngờ gặp bão.

Chính ông Lê Ngọc Rư đã đánh thức tinh thần yêu nước và cách mạng của người anh cả tôi là Nguyễn Hữu Rung, học sinh trường Kỹ nghệ Thực hành Hải Phòng. Rung tham gia bãi khoá của học sinh chống tên hiệu trưởng độc ác Camboulive (?) và bị bỏ tù một năm. Anh tôi truyền cho tôi những ý tưởng tiến bộ và cho tôi bản chép những bài thơ yêu nước rực cháy như “Chiêu hồn nước” của Phạm Tất Đắc rất nổi tiếng vào thời đó khi đã bắt đầu có những hoạt động của Việt Nam Quốc dân Đảng của Nguyễn Thái Học, Nguyễn Khắc Nhu và Phó Đức Chính.

Năm 1929, được lôi kéo bởi những sự kiện chính trị nóng bỏng, tôi tham gia, mà không hiểu chủ nghĩa Marx là gì, Hội Học sinh do Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội chỉ đạo, đây là tổ chức có khuynh hướng xã hội chủ nghĩa do Nguyễn Ái Quốc sáng lập ở Trung Hoa…

Sau một năm hoạt động bí mật, tôi bị bắt bỏ tù. Năm sau, tôi bị đưa ra toà án tỉnh, nhưng nhờ còn ít tuổi (17 tuổi), tôi được hưởng biện pháp đàn áp có mức độ dành cho “các trẻ càn quấy” với án quản chế tại làng quê.

Heinz Schütte: Trong những năm 30 ông đã làm việc với Trường Chinh?

Nguyễn Hữu Đang: Tôi đã làm việc với Trường Chinh từ năm 1936, thời kỳ Mặt trận Bình dân. Tôi tham gia ban biên tập thường trực của tờ báo của Đảng với Trường Chinh và Trần Huy Liệu. Chúng tôi đã là bộ ba biên tập thường trực của tờ báo Đảng. Bộ ba Ban Biên tập thường trực tuần báo Thời nay, cơ quan của Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1939 gồm:

Trần Huy Liệu, nhà cách mạng kỳ cựu, thoạt tiên là thành viên ban lãnh đạo Việt Nam Quốc dân Đảng của Nguyễn Thái Học, chuyển qua theo chủ nghĩa cộng sản trong ngục Côn Đảo và vẫn là người cộng sản có ảnh hưởng bên cạnh Ban Chấp hành Trung ương cho đến khi qua đời.

Trường Chinh: Bí thư Xứ uỷ Bắc kỳ của Đảng Cộng sản Đông Dương.

Nguyễn Hữu Đang: Cộng sản (trước khi chính thức gia nhập Đảng)

Tôi bắt đầu nghề báo từ năm 1937, vào thời kỳ phong trào Mặt trận Bình dân.

Trường Chinh sẽ trở thành Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1941, sau khi Nguyễn Ái Quốc (bí danh của Hồ Chí Minh) trở về Việt Nam.

Về mặt chính trị, tôi đi theo cách mạng không phải vì tin vào chủ nghĩa cộng sản. Trên thực tế, khi tham gia các hoạt động cách mạng bí mật, tôi hoàn toàn mù tịt về chủ nghĩa cộng sản. Tôi không biết gì về chủ nghĩa Marx, nhưng tôi tham gia các tổ chức bí mật của cộng sản. Năm 16 tuổi tôi rải mọi thứ truyền đơn cộng sản, tôi lưu hành mọi thứ báo chí cộng sản bí mật. Ngày 1/5 và ngày lễ kỷ niệm Cách mạng tháng Mười, tôi trèo lên cây, lên cột nhà đang xây để treo cờ đỏ búa liềm một cách dũng cảm, không sợ chết chóc, không sợ tù đầy. Nhưng tôi hoàn toàn mù tịt về chủ nghĩa cộng sản. Tôi tham gia cách mạng, tức là tham gia phong trào cộng sản chỉ là do tinh thần chống Pháp, lòng căm thù chủ nghĩa thực dân. 16 tuổi, mọi tổ chức chính trị tuyên bố đấu tranh chống thực dân Pháp tôi đều gia nhập, tôi sẽ gia nhập bất kỳ tổ chức nào – Đảng Cộng sản, Đảng X, Đảng Y, v.v…, bất kỳ đảng nào miễn nó là kẻ thù của của chủ nghĩa thực dân. Tôi thuộc về phe các kẻ thù của chủ nghĩa thực dân, chứ không phải phe chủ nghĩa cộng sản. Chủ nghĩa cộng sản, tôi cóc biết. Chủ nghĩa Marx, tôi cóc biết. 16 tuổi, sao nhỉ – đấu tranh giai cấp, tôi cóc biết. Chuyên chính vô sản, tôi cóc biết. Không gì hết, tôi không biết gì về chủ nghĩa cộng sản. Tôi bắt đầu biết chủ nghĩa cộng sản là thế nào từ năm 1936 trong phong trào Mặt trận Bình dân, nhờ các sách báo từ bên Pháp được đưa sang tự do. Chính Mặt trận Bình dân đã tạo ra quyền uy của Đảng Cộng sản. Không có Mặt trận Bình dân, nhân dân Việt Nam sẽ hoàn toàn mù tịt về vai trò của Đảng Cộng sản. Chính nhờ Mặt trận Bình dân với việc nhập khẩu báo chí Marxist xuất bản tại Pháp. Chính thời kỳ khai phóng thực dân ấy đã tăng cường ảnh hưởng của các nhóm cộng sản Việt Nam. Trước đó, tất cả những người cách mạng Việt Nam đều là những người chống thực dân, chống Pháp. Sau đó, chính cuộc kháng chiến chống Pháp đã tập họp và tăng cường hơn nữa ảnh hưởng của Đảng Cộng sản. Không có cuộc kháng chiến, có thể Đảng Cộng sản sẽ không đoạt được chính quyền. Ta có thể nói chính sự trở lại của thực dân Pháp, cuộc tấn công của đội lính viễn chinh do Leclerc dẫn đầu đã làm nổ ra cuộc kháng chiến, và cuộc kháng chiến ấy đã làm cho Đảng Cộng sản Việt Nam mạnh lên. Nguồn gốc của chính quyền cộng sản Việt Nam là cuộc tấn công của Leclerc. Chính sự đe doạ của chủ nghĩa thực dân Pháp, của cuộc chinh phục lần thứ hai của Pháp ở Việt Nam đã làm nổ ra cuộc kháng chiến, và cuộc kháng chiến đã nâng cấp, đã tạo nên sức mạnh của Đảng Cộng sản vì Đảng Cộng sản đã biết tập họp xung quanh nó một mặt trận dân tộc. Không có sự đe doạ một cuộc chinh phục lần hai của bọn thực dân, làm sao Đảng Cộng sản có thể tập họp một mặt trân dân tộc xung quanh nó? Và mặt trận dân tộc ủng hộ nó cướp chính quyền, nói cách khác là Cách mạng tháng Tám, là sự kiện không phải Đảng Cộng sản mà là cái mặt trận dân tộc ấy đã thực hiện cuộc cướp chính quyền, đó là Mặt trận Việt Minh.

… Với Hồ Chí Minh, tự do chính là dân chủ; với Hồ Chí Minh, dân chủ chính là tự do…

Heinz Schütte: Vậy đó chính là đề tài của cuộc đời ông. Những năm 1930 đến 1954: đấu tranh cho độc lập; từ 1954: đấu tranh cho dân chủ.

Nguyễn Hữu Đang: Chính xác là vậy! Hai giai đoạn, hai thời kỳ – chính xác. Để đấu tranh cho tự do, tôi đã bị chính quyền Pháp giam giữ hai lần trước Cách mạng tháng Tám. Và trong chặng thứ hai, tôi đã một lần bị bắt bởi chính quyền Việt Nam, một chính quyền xã hội chủ nghĩa.

Heinz Schütte: Khi nào và tại sao có sự cắt đứt giữa ông và Trường Chinh?

Nguyễn Hữu Đang: Sau vụ đàn áp dẹp bỏ báo Nhân văn. Lập trường của tôi là ngoan cố, tức là không khuất phục kỷ luật của Đảng, điều đó hàm chứa một thái độ đối lập chính trị, thậm chí ly khai.

Heinz Schütte: Ông đã hợp tác với Hoàng Minh Chính ngay từ những năm 50? Ý tưởng của hai ông rất gần nhau.

Nguyễn Hữu Đang Tôi không bao giờ hợp tác với Hoàng Minh Chính, ngay cả trong những cuộc hội thảo hay trong việc tổ chức thanh niên hay trong việc xuất bản sách báo – tôi không bao giờ hợp tác với Hoàng Minh Chính, nhưng tôi là bạn của ông ấy từ năm 1939 trong phong trào xoá mù chữ. Chính trong phong trào ấy tôi đã quen ông ta, nhưng không có sự hợp tác chặt chẽ. Nhưng đó là một người bạn lâu năm…

Heinz Schütte: Ông đã tham dự Hội nghị Văn hoá Việt Bắc năm 1948?

Nguyễn Hữu Đang: Phải, tôi có mặt ở đó.

Heinz Schütte: Đã có sự bất hoà giữa ông và Tổng Bí thư Trường Chinh kể từ lúc ấy vì những luận thuyết của ông ta?

Nguyễn Hữu Đang: Có sự bất đồng giữa ông ấy và tôi, nhưng vì những lý do khác, thí dụ về việc phân công công tác cách mạng mà ông ấy quyết định cho tôi là không công chính; tôi đã chịu những hậu quả bất lợi từ việc ấy. Tôi chịu quá nhiều sự thay đổi không hợp lý. Sau này ông ấy đã thừa nhận sai lầm. Chính từ lúc ấy tôi rời bỏ địa hạt chính trị thuần tuý để hiến mình cho – đúng ra là trở về – các hoạt động văn hoá. Cuối cùng tôi đã đề nghị được nhận chức tổng thanh tra bình dân học vụ, lãnh trách nhiệm chi huy cuộc đấu tranh xoá mù chữ.

Heinz Schütte: Có phải những luận thuyết về văn hoá của Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1941 là nền tảng của bản báo cáo của Trường Chinh năm 1948?

Nguyễn Hữu Đang: Trường Chinh đúng là người cách tân thực sự nền văn hoá Marxiste ở VN. Vào năm 1943 ông ấy đã biên soạn tài liệu mang tên “Đề cương văn hoá”. Ông quyết định đưa tôi trở lại chuyên môn cũ của tôi là trong lĩnh vực văn hoá và trao trách nhiệm cho tôi hoạt động trong giới văn nghệ sĩ trí thức để lập ra Hội Văn hoá Cứu quốc, hội này tồn tại đến tận năm 1948. Thực sự là tôi đã tổ chức Hội nghị Văn hoá Toàn quốc lần thứ nhất vào năm 1946 ở Hà Nội. Cái mà người ta gọi là Hội nghị Văn hoá 1948 chỉ là biện pháp tạm thời trong tình huống khó khăn của cuộc kháng chiến toàn quốc. Trong hội nghị này, Trường Chinh đã đọc một bài vốn chưa thể trình bày tại Hội nghị thực sự toàn quốc lần thứ nhất tổ chức năm 1946. Thực tế các thành viên Hội nghị 1948 hầu hết là đảng viên ở miền Bắc và họ chỉ thảo luận những vấn đề ít quan trọng.

Heinz Schütte: Những luận thuyết “Chủ nghĩa Marx và văn hoá” (1948) nói về cái gì, ông không hoàn toàn tán đồng nó?

Nguyễn Hữu Đang: Trong bài nói ấy (“Chủ nghĩa Marx và những vấn đề văn hoá Việt Nam”), Trường Chinh đã quá nhấn mạnh vai trò của tư tưởng Marx-Lenin làm hại đến những vốn liếng văn hoá có từ nhiề thế kỷ. Tôi buộc phải đề xuất một sửa đổi: Bỏ đi những đoạn khẳng định một cách quá lạc quan những thành quả tương lai của con đường phát triển ấy. Sau này trong tập san của Đảng, Trường Chinh đã phê phán thái độ của tôi, ông coi là thiếu niềm tin chính thống.

Heinz Schütte: Ông cũng đã làm việc với Nguyễn Đình Thi?

Nguyễn Hữu Đang: Nguyễn Đình Thi chỉ hợp tác với tôi trong bước đầu của Hội Văn hoá Cứu quốc. Chúng tôi là hai tác giả của bản Tuyên ngôn của Hội[1] được xuất bản thành sách vào tháng 8 năm 1945 sau ngày chính phủ lâm thời trở về Hà Nội. Bản tuyên ngôn này được gợi hứng từ các ý tưởng của Mao Trạch Đông trong những bài nói chuyện ở Diên An. Đề cương Văn hoá của Đảng Cộng sản lấy lại những ý tưởng này làm nền tảng lý thuyết.

Heinz Schütte: Tôi có thể đề nghị ông nói về cuộc sống hàng ngày trong nhà tù?

Nguyễn Hữu Đang: Người ta thường hỏi tôi bí quyết nào đã giúp tôi sống một cách trọn vẹn cuộc đời mình trong nhà tù. Tôi khoẻ mạnh, tôi lạc quan, tôi tiếp tục biện luận về triết học, chính trị, v.v… nghĩa là tôi giữ một cuộc sống bình thường trong nhà tù một cách thoải mái. Tôi không biết đến phiền não, mệt mỏi, buồn đau, ân hận, thù hằn, không, không, không hề. Tôi sống một cách bình thường như ở nhà mình, cùng với những người tù khác.

Heinz Schütte: Với sách báo?

Nguyễn Hữu Đang: Không! Không! Đó là nhà tù khắc nghiệt nhất của Việt Nam.

Heinz Schütte: Ở đây, ở Hà Nội ư?

Nguyễn Hữu Đang: Không, ở Hà Giang, cách biên giới Trung Hoa 20 km, trên đỉnh núi cao 1000m – người ta mặc áo bông quanh năm, nhiệt độ trung bình xuống đến 10, đến 5 độ, ban đêm là 0 độ. Thế đó, nhà tù khắc nghiệt nhất.

Heinz Schütte: Vậy là không có sách…

Nguyễn Hữu Đang: Chẳng có gì hết! Không có chế độ cho tù chính trị, không, chúng tôi bị giam giữ như những tên tội phạm hình sự… Chính sự dửng dưng đã triệt tiêu mọi tác hại của nhà tù, mọi khổ não của nhà tù. Nhà tù, tôi không biết; sự đàn áp, tôi không biết. Sống và chết ở đây, với tôi cũng như nhau.

Heinz Schütte: Theo Schopenhauer (1819) thì thế giới là ý chí và biểu tượng (tưởng tượng) (Die Welt als Wille und Vorstellung)

Nguyễn Hữu Đang: Chính xác! Với tôi, trong tù, với tư tưởng của tôi, mọi hình thái sống, mọi cấp độ của văn minh trong mỗi sự sống, thật đa dạng – có hàng ngàn cách sống. Nhưng mọi cách sống đều giống nhau về bản chất. Tôi sống ở nhà mình, tôi sống với tư cách ông thứ trưởng, với tư cách nhà xuất bản, với tư cách nhà giàu, nhà nghèo – mọi hình thái sống. Với tôi chân lý ở trong Đạo học chứ không ở trong chủ nghĩa Marx.

Ngay khi chúng tôi đến nhà tù, người ta đã tuyên bố: Các anh phải nhớ rằng một khi vào đây là các anh sẽ không có ngày trở lại, các anh sẽ ở đây cho đến lúc chết. Người ta đã tuyên bố thế – tổng giám thị nhà tù tuyên bố chính thức, công khai trước tất cả các tù nhân chính trị. Đã vào đây là không có ngày trở lại, không bao giờ ra khỏi nơi này. Cho dù án của anh là 5 năm, 10 năm, 15 năm, 20 năm – các anh cũng sẽ ở đây đến lúc chết. Vì sao? Vì các anh, lũ phản động, phản bội tổ quốc, phản bội cách mạng – các anh đáng chết. Vì lòng khoan dung, độ lượng, nhân đạo, mà chính phủ để cho các anh được sống, nhưng trả tự do cho các anh – không bao giờ! Trả tự do cho các anh là trả tự do cho hùm beo – các anh sẽ ở đây cho đến chết.

Heinz Schütte: Đó là diễn từ của Tố Hữu…

Nguyễn Hữu Đang: Án bao nhiêu năm chẳng quan trọng, chẳng đáng kể. Không một mối liên hệ với bên ngoài, không thư từ, không thăm nom, không tiền hay quà hay lương thực gửi tới – không, anh không nhận được chút gì của bạn bè hay gia đình. Anh không có quyền nhận thăm nom, không tiếp xúc với bên ngoài. Anh chỉ sống chuyên giữa các anh với nhau, những người tù, những tù nhân chính trị. Thế giới của anh, nhân loại đối với anh là 200 người tù – không có những người đồng tổ quốc, đồng công dân; với anh, không có gì hết, chỉ có 200 người đồng ngục cùng một số phận… Tôi biết và được thông tin rõ về thái độ cuồng tín, cực kỳ chuyên chế, tàn bạo, bất nhân của Tố Hữu. Ông ta có mối đại thù với nhóm Nhân văn – Giai phẩm. Chính Nhân văn – Giai phẩm đối với Tố Hữu là một kẻ thù không đội trời chung, nói như một thành ngữ Việt Nam… Tố Hữu và những người nhân văn và các giai phẩm không thể đội trời chung – là kẻ thù của nhau… Tố Hữu và Trường Chinh đầy thù hận.

Heinz Schütte: Vì sao?

Nguyễn Hữu Đang: Vì họ đã bị phong trào ấy phê phán. Phong trào ấy phê phán một thực trạng, nhưng thực trạng này được đại diện bằng con người Tố Hữu và Trường Chinh – sự độc tài, chuyên chế, sự chật hẹp của đường lối chính trị văn hoá… Tôi không biết người ta có diễn đạt sai bài xã luận mà tôi viết cho tờ báo số 6 không được phát hành hay không. Có thể đó là sự diễn đạt sai, diễn đạt lầm – một sự diễn đạt thổi phồng. Sự thổi phồng, hiểu sai ấy đã quan trọng hoá bài xã luận. Tôi đã nói về hiến pháp Trung Hoa, nó đề cao quyền tự do hội họp, biểu tình – với cả điều kiện mà chính quyền tạo cho người dân các phương tiện để hội họp, để tổ chức biểu tình. Điều đó được viết trong hiến pháp Trung Hoa. Vậy là tôi đã dẫn một đoạn để khẳng định rằng ngay cả trong các nước xã hội chủ nghĩa, các quyền tự do dân chủ có thể được tôn trọng. Thế là người ta vu khống bài xã luận, coi nó là một lời kêu gọi lật đổ, và với sự thổi phồng ấy hay là với một sự diễn dịch vu khống – tôi không biết đó là thiện ý hay ác ý, tôi không biết. Nhưng cuối cùng, chính cái xã luận ấy đã quyết định việc đóng cửa tờ báo và là mấu chốt buộc tội để toan tính một vụ xử án người chỉ huy của một phong trào ly khai. Sau khi tạm giam tôi ở nhà tù Hoả Lò Hà Nội, người ta đã muốn biến phiên toà xử tự do báo chí thành phiên toà xử gián điệp. Người ta đã dự phóng một phiên toà theo hướng ấy, nhưng lúc đó tôi không biết – người ta bảo tôi ăn mặc tử tế, cho tôi một bữa cơm no kềnh để đưa tôi ra trước toà với mấu chốt buộc tội là tội gián điệp. Nhưng tôi không biết có sự can thiệp nào – chờ đợi 7 tiếng, chờ đến 8 giờ, rồi đến 9 giờ, rồi đợi đến 10 giờ – ôi, hoãn rồi, hoãn rồi, về lại xà lim. Vậy là người ta thay đổi tội trạng – không có chuyện gián điệp. Mà chỉ đơn giản là một vụ phá hoại bằng những xuất bản phẩm: Trong các xuất bản phẩm, Nguyễn Hữu Đang và vài tên khác đã thực hiện một vụ phá hoại chính trị, theo nội dung bản án. Nhưng tuyên truyền không bỏ lỡ dịp nói về vụ gián điệp – người ta nói về nó, nhưng không truy cứu nó trước toà. Không có cáo trạng, không xét xử, người ta tiếp tục tuyên truyền cho mọi người tin rằng có một vụ, có những hoạt động gián điệp trong vụ án này. Đó là phương pháp cốt yếu của cộng sản. Nghĩa là người ta đưa ra những thông tin lập lờ – để anh tự do hiểu cách này hay cách khác.

Heinz Schütte: Ông đã tìm cách chạy vào Nam?

Nguyễn Hữu Đang: Chạy ra nước ngoài, không phải vào Nam, nhưng tôi đã đặt điều kiện: Nếu các anh giúp tôi đi ra một nước khác, tôi chấp nhận, nhưng vào Nam thì tôi từ chối, vì như thế hàm chứa cái ý phản bội, chạy sang phe địch, phe thù – tôi từ chối. Đó là một sự nhục nhã. Vào Nam? – Để làm gì chứ? Vào Nam làm gì với Ngô Đình Diệm? Nhưng tôi thực sự muốn ra nước ngoài – tôi đã nói thẳng với Trường Chinh trong một cuộc gặp giữa ông ấy và tôi. Câu hỏi thứ nhất mà Trường Chinh vừa cười vừa đặt ra cho tôi là: Hả, sao kia, anh đã tuyên bố với các đồng chí rằng anh muốn ra nước ngoài, vì không khí trong nước nghẹt thở quá. Vậy là anh muốn ra nước ngoài, nhưng đến một nước trong phe xã hội chủ nghĩa hay phe đế quốc, anh nói tôi nghe (ông ta cười). Lúc đó tôi vừa cười vừa trả lời: Tôi rất muốn ra nước ngoài, một nước trong phe xã hội chủ nghĩa nếu điều kiện cho phép. Nhưng nếu vì những khó khăn buộc tôi phải đến một nước theo chế độ tư bản, tôi có thể chấp nhận. Bằng chứng là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cư trú ở Pháp, và ông đã giữ được lòng yêu nước và tinh thần cách mạng, và tôi có thể làm như ông ấy. Tôi nghĩ rằng tôi có thể làm như Nguyễn Ái Quốc. Nguyễn Ái Quốc là một nhà cách mạng, tôi cũng là nhà cách mạng. Nguyễn Ái Quốc là một người cộng sản, tôi cũng là cộng sản. Nguyễn Ái Quốc có lòng dũng cảm, tôi cũng có lòng dũng cảm. Tôi không sợ cư trú dài hay ngắn hơn trong một nước tư bản. Thế là người ta đã sửa soạn… Người bạn đã khuyên tôi nên ra nước ngoài đã nhận lời giúp tôi đến được một nước khác, nhưng không phải là vào Nam! Anh ấy đã hứa, nhưng chuyến đi đã không được thực hiện. Vậy là tôi lỡ một dịp đi đến một nước khác – hoặc là phe tư bản, hoặc là phe xã hội chủ nghĩa – nhưng nhất định không phải miền Nam là nơi tôi nhắm! Tôi đã nói, hoặc là vượt qua biên giới Việt Nam – Lào, rồi qua Lào tôi đến Thái Lan, đó là lộ trình mà tôi mơ ước, nhưng không bao giờ tôi đi qua ngả miền Nam, dù chỉ một ngày – không! Nhưng để tô vẽ bản cáo trạng, người ta đã đưa vào câu tôi muốn vào Nam. Khi đó tôi trả lời toà án: Không, tôi không muốn vào Nam; tôi muốn đi ra nước ngoài. Và người ta hỏi tôi: Nhưng ở nước ngoài anh sẽ làm gì? “Đấu tranh cho thống nhất, thống nhất hai miền; ở nước ngoài tôi sẽ tiếp tục đấu tranh thực hiện thống nhất đất nước, thống nhất hai miền Bắc Nam.” Nghe lời tuyên bố ấy, cử toạ… phiên toà bao gồm những người ủng hộ chính phủ, quần chúng của Đảng, đảng viên, những cán bộ của nhiều tổ chức và hoạt động khác nhau – thế là, vì tất cả bọn họ đều phản nhân văn, họ phá lên cười nhạo cái ý định đấu tranh cho thống nhất đất nước của tôi: Nhưng người ta chỉ có thể đấu tranh cho thống nhất đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng – mà anh, anh đi ra nước ngoài và lại hòng đấu tranh cho thống nhất đất nước, thật lố bịch! Người ta phá lên cười – tôi mặc kệ sự mỉa mai của những người ấy. Trong chuyến đi rời đất nước ra nước ngoài, tôi muốn thăm Ấn Độ và Nam Tư của Tito, tôi tin ở Nehru và Tito. Tôi rất muốn gặp họ và xin họ lời khuyên để đấu tranh cho nước Việt Nam bị chia cắt, để Việt Nam được thống nhất và độc lập. Tôi muốn gặp Tito và Nehru…

Phải nói rằng chế độ nhà tù dành cho tù chính trị dưới ách thống trị thực dân nhân đạo hơn chế độ nhà tù cộng sản rất nhiều. Vì sao? Vì chế độ nhà tù thực dân ít nhiều cũng được kiểm soát bởi chính phủ chính quốc Pháp, tức là dưới sự kiểm soát của dư luận, tức là một bộ phận của sự kiểm soát ấy thuộc về công chúng và các tổ chức dân chủ, thí dụ như Liên đoàn Bảo vệ Quyền con người và Quyền công dân, và các tờ báo… Thật phi lý, nhưng là thực tế! Và chế độ tù chính trị trong các nhà tù cộng sản thì khắc nghiệt hơn chế độ dành cho thường phạm. Trong tù tôi đã tuyên bố với những người bên cạnh rằng nếu tôi biết có sự phân biệt ấy, tức là tù thường phạm (những người lầm đường lạc lối trong quần chúng) với tù chính trị (kẻ thù của nhân dân), nếu tôi biết có sự khác biệt ấy, thì tôi đã biến mình thành trộm cắp, lưu manh, sát nhân chứ không phải người cách mạng. Tôi sẽ không tham gia cách mạng mà tham gia các hoạt động của những kẻ phản xã hội kia. Tôi có khá đủ khả năng sống trong các nhà tù (ông cười). Trước hết, nét chủ yếu là thiếu lương thực. Có thể nói rằng trong nhà tù khắc nghiệt nhất, tù chính trị bị kết án phải chịu đói và rét triền miên. Chính cái đói, cái rét và bệnh tật – ba tác nhân làm suy kiệt sức khoẻ của những người tù chính trị. Tức là những người tù chính trị bị kết án phải chết từ từ. Kiệt sức vì đói, rét, bệnh tật, đó là một cái chết chậm – người ta chỉ chờ có cái chết. Theo quan điểm văn hoá tối thiểu trong tương lai hay trong cuộc sống thông thường của mọi người, những người tù chính trị của nhà tù, nhà tù của tôi, không có một tý thông tin nào, dù là qua đài phát thanh Tiếng nói Việt Nam, dù là qua báo chí, suốt trong 15 năm – không gì hết, không gì hết. Mỗi tuần lễ, toàn bộ thông tin là ông tổng giám thị tổ chức một cuộc họp tất cả tù nhân. Trong cuộc họp ấy tổng giám thị đưa ra những thông tin về cuộc chiến tranh Việt – Mỹ, những thắng lợi giành được đối với các lực lượng quân viễn chinh Mỹ – đó là thông tin duy nhất qua tiếng nói của tổng giám thị. Và tất cả là thế. Gia đình các tù nhân chính trị không biết số phận của con cái, anh em mình. Các thành viên gia đình còn sống hay đã chết – người ta không biết. Khi Hiệp nghị Paris trả lại tự do cho tôi, tôi đã viết thư cho gia đình – người ta cho phép tôi viết thư cho gia đình để báo tin tôi được trả tự do. Lúc ấy cả gia đình tôi kinh ngạc, cả gia đình tôi hoàn toàn sửng sốt: Ôi, kìa, anh Đang còn sống, thế mà chúng ta cứ tưởng anh đã chết lâu rồi. Không tiếp xúc tí nào với bên ngoài. không tiếp xúc tí nào với gia đình, với bạn bè, với bất kỳ ai… Thế giới đối với chúng tôi là tập họp 200 tù nhân trong một vòng vây bằng tường đá, một bức tường thành bằng đá cao bên trên có dây thép gai – đó là thế giới của chúng tôi; không có thế giới nào khác.

Heinz Schütte: Trong làng ông, từ năm 1970, ông có liên lạc với “thế giới”?

Nguyễn Hữu Đang: Có, một chút thôi, một chút liên lạc – không cả sách báo, không có những cuộc họp mặt, chuyện trò, tiếp xúc… một chút liên lạc với thế giới, không nhiều và không đáng kể gì.

Heinz Schütte: Khi ra tù ông có tìm lại được gia đình?

Nguyễn Hữu Đang: Trước khi ra tù người ta cho phép tôi viết thư cho gia đình. Trước khi rời nhà tù, người ta cho phép hai người em của tôi lên thăm, mang cho tôi bánh trái, thịt, lương thực.

(Ngày 13 tháng 6 năm 1999, chúng tôi – Nguyễn Hữu Đang, vợ tôi và tôi – nói về Nhân văn – Giai phẩm; ông đề nghị tôi gọi điện thoại cho Lê Đạt để cho tôi có thể gặp ông ấy…)

Nguyễn Hữu Đang: Đó là một nhà thơ thông minh, có học thức và năng động. Tôi tin rằng ông ấy có thể có ích cho ông. Trong khi về phần tôi, từ mấy hôm trước tôi đã có ý định viết cho ông để trước tiên là xin lỗi về việc không trả lời bản câu hỏi của ông; thứ đến là để trình bày với ông hoàn cảnh của tôi không thuận lợi để viết ra những câu trả lời đòi hỏi mất hàng trăm trang giấy nếu viết cho đàng hoàng…

(Thay vì thế, tôi đọc vài câu) trong các câu hỏi của ông và trả lời ngay lập tức.

Heinz Schütte: Triết gia Trần Đức Thảo đóng vai trò gì trong Trăm hoa Đua nở, tức là trong phong trào Nhân Văn – Giai Phẩm?

Nguyễn Hữu Đang: Vai trò của ông ấy không quan trọng. Ông ấy chỉ viết có một bài trong Giai phẩm nhấn mạnh sự cần thiết phát triển chủ nghĩa cá nhân. Thế là chống lại những công thức cộng sản-stalin muốn chủ nghĩa cá nhân bị gạt bỏ một cách triệt để. Trái lại, Trần Đức Thảo khẳng định phải phát triển chủ nghĩa cá nhân đến hết giới hạn bởi vì mọi sáng tạo văn hoá đều mang tính cá nhân. Không phải qua tập thể mà người ta có thể cung cấp những sáng tạo trong văn học, nghệ thuật, ngay cả trong khoa học. Khoa học, trong các khám phá khoa học, có sự đóng góp của tập thể, nhưng để đạt kết quả tích cực, cụ thể – thì bao giờ cũng là lao động cá nhân của một nhà bác học. Thời ấy Ban Tuyên giáo của Đảng Cộng sản chống lại các quan điểm của Trần Đức Thảo. Nhưng ông chỉ viết có một bài báo, và trong bộ phận lãnh đạo phong trào Nhân văn – Giai phẩm, Trần Đức Thảo gần như đứng tách ra. Ông để cho chúng tôi toàn quyền đặt để.

Heinz Schütte: Ông có được mời dự lớp học tập chính trị của các nhà văn (trong 18 ngày) vào tháng 8 năm 1956?

Nguyễn Hữu Đang: Có. Không chỉ được mời, mà tôi có quyền tham dự. Trước khi có phong trào Nhân văn – Giai phẩm, tôi là một thành viên rất được tin tưởng của Đảng trong địa hạt văn nghệ. Người ta đã đề nghị tôi làm việc trong lớp học này, người ta đã đề nghị tôi tham gia tổ Văn 2 gồm các trí thức và nhà văn của Hà Nội cũ. Họ có học thức hơn các văn nghệ sĩ từ kháng chiến về. Vì có học thức, họ đặt ra những câu hỏi khó cho việc giảng bài, cho việc huấn luyện lý thuyết chính trị cho văn nghệ sĩ trong 18 ngày học ấy. Vì thế ban lãnh đạo cho rằng tôi phải tham gia cái tổ ấy để hướng dẫn việc nghiên cứu lý thuyết những tài liệu mấu chốt và bản Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản. TNĐCS là một tài liệu tóm tắt toàn bộ học thuyết cộng sản một cách cô đọng. Cho nên phải có một thành viên ít nhiều có năng lực về vấn đề ấy để giải thích cho các trí thức cũ của thủ đô, những người đã từng đọc André Gide, Kravchenko v.v… Boudarel đã kể rất đúng những hoạt động của tôi trong lớp học 18 ngày ấy, Boudarel đã phản ánh đúng diễn biến của những cuộc tranh luận ấy.

Heinz Schütte: Ông có nghĩ rằng chế độ đã coi ông như thủ lĩnh chính trị của nhóm ly khai?

Nguyễn Hữu Đang: Tôi không bao giờ chối bỏ hay giấu giếm trách nhiệm ấy.

Heinz Schütte: Vì sao nữ tiểu thuyết gia Thụy An (tên thật Lưu Thị Yên) và chủ xuất bản Minh Đức lại bị đưa ra toà cùng lúc với ông?

Nguyễn Hữu Đang: Phiên toà tổ chức để kết tội tôi, Thụy An và chủ xuất bản Minh Đức có mục tiêu là bày ra trước công chúng một phiên toà xử những kẻ được coi như phá hoại chế độ cách mạng. Nguyễn Hữu Đang, kẻ tổ chức và lãnh đạo phong trào, Minh Đức, chủ xuất bản đáp ứng cho phong trào và Thụy An được coi là kẻ tranh cãi cuồng tín – ba tên phá hoại ấy phải được xét xử trong cùng một phiên. Đó là phiên toà xử vụ phá hoại chính trị. Thoạt tiên người ta định kết án tôi vì tội vi phạm luật xuất bản báo chí, nhưng sau đó người ta đã thay đổi mấu chốt buộc tội để trình bày tôi như một trong những tên đầu sỏ phá hoại chế độ về chính trị. Hơn nữa người ta đã coi Thụy An, với những quan hệ của bà với người Pháp trong thời chiếm đóng, đặc biệt với ông Maurice Durand, giám đốc Trường Viễn đông Bác cổ ở Hà Nội. Thế là người ta muốn trình bày ông Durand như một điệp viên được nhà cầm quyền Pháp để lại trước khi rút đi… Vậy là vì Thụy An có nhiều quan hệ với ông Durand và vì ông này bị nghi là gián điệp, nên người ta cũng nghi Thụy An. Và vì Thụy An bị coi như điệp viên, Nguyễn Hữu Đang có vài quan hệ với nữ tiểu thuyết gia và nhà báo Thụy An trong phong trào Nhân văn – Giai phẩm… Trước cách mạng, bà Thụy An đã xuất bản bào Đàn bà, bà là giám đốc, chủ nhiệm và chủ bút. Thế là người ta đã ghép các hoạt động của Nguyễn Hữu Đang với các hoạt động của bà Thụy An để trình bày Nguyễn Hữu Đang như một nhà văn và nhà báo có quan hệ mật thiết với gián điệp. Ngày xử án, báo Hà Nội mới chạy hàng tít lớn ngay trang đầu: Bọn gián điệp Nguyễn Hữu Đang và Thụy An đã bị toà án nhân dân xét xử và kết án 15 năm tù. Đó là một vụ án gián điệp. Troing khi xét xử tôi, người ta đã âm mưu kết án tôi như một điệp viên cùng với Thụy An, nhưng rồi họ đã thay đổi cáo trạng. Hôm đầu tiên, thoạt đầu họ tập trung buộc tội tôi như một điệp viên cùng với Thụy An, nhưng họ đã thay đổi cáo trạng để trình bày tôi như một trong những tên đầu sỏ phá hoại chế độ về chính trị. Và do đó tôi phải lãnh án 15 năm tù – không phải vì tội gián điệp mà vì tội phá hoại.

Heinz Schütte: Những văn nghệ sĩ gây tranh cãi năm 1956 đã được phục hồi vào năm 1986/1987… Ông có ở trong số được phục hồi?

Nguyễn Hữu Đang: Việc phục hồi được tuyên tại Đại hội Toàn quốc Đảng Cộng sản lần VI với Nguyễn Văn Linh làm Tổng Bí thư. Nhưng trong quyết định ấy của Đại hội VI, một điều khoản phụ đã nói riêng rằng việc phục hồi chỉ một phần và không được công khai… mọi người đã bị kết án sai hay quá đáng phải được phục hồi nhưng chỉ một phần và không công khai… mọi người chỉ được hưởng sự phục hồi một phần. Và mọi người phải được phục hồi một cách kín đáo…

Heinz Schütte: Mà không thừa nhận sai lầm… “Một cách kín đáo” nghĩa là thế nào?

Nguyễn Hữu Đang: Không công bố – người ta không bao giờ công bố những người này hay những người khác được phục hồi – không, người ta không bao giờ nói. Ngay cả bây giờ. Nếu có ai hỏi: Đang có được phục hồi hay là không? Nhưng ông ấy chưa bao giờ được phục hồi, chẳng ai phục hồi cho ông ấy! Vì điều ấy không được công bố. Chỉ một cách kín đáo, nội bộ…

Heinz Schütte: … để không thừa nhận sai lầm?

Nguyễn Hữu Đang: Đảng Cộng sản Việt Nam không bao giờ chấp nhận một sai lầm nào dù nhỏ, không bao giờ sai lầm, bao giờ cũng đúng đắn, bao giờ cũng sáng suốt… Chỉ có một sai lầm – Cải cách Ruộng đất. Người ta đã tuyên bố rằng phong trào Nhân văn, Nhân văn – Giai phẩm, đã muốn nhân lên sai lầm Cải cách Ruộng đất – chỉ có một sai lầm, nhưng những người tranh cãi muốn làm cho công chúng hiểu rằng có rất nhiều sai lầm – không, chỉ có một sai lầm, chỉ một mà thôi. Tóm lại, tôi nhắc lại, không có sự phục hồi. Không có ai được phục hồi chính thức.

Heinz Schütte: Tôi có thể công bố một bài viết về những cuộc gặp gỡ của chúng ta không? Điều gì không thể được công bố?

Nguyễn Hữu Đang: Không, ông không được công bố ngay cả một bài viết rất ngắn, về nguyên tắc, một sự cộng tác ngay cả chẳng có gì lập lờ với một người nước ngoài, về nguyên tắc nó phải được thông qua trung gian của các cơ quan an ninh, công an chính trị. Vì cuộc gặp của chúng ta không thông qua các cơ quan an ninh, nên một bài viết công bố ra có thể đặt thành những câu hỏi, những sự nghi ngờ: Nhưng ông đã làm gì với cái tay người nước ngoài ấy? Chúng tôi không kiểm soát các hoạt động của ông, và chúng tôi không biết quan điểm của tay ấy. Vì thế chúng tôi đặt ra những câu hỏi về chuyện ấy. Vậy thì – đừng nói gì hết. Đừng nói gì hết!… Tôi kể một thí dụ. Bà Thụy Khuê – ông biết bà Thụy Khuê chứ? Bà phóng viên đài phát thanh RFI (Radio France Internationale) đã đề nghị tôi một cuộc phỏng vấn về phong trào xoá mù chữ. Người ta cho phép tôi nói qua điện thoại giữa Pháp với Việt Nam; cuộc trò chuyện bị cắt quãng hai lần. Thế là cuộc phỏng vấn phải dừng lại. Vì cuộc phỏng vấn không được tổ chức thông qua các cơ quan an ninh, người ta đã cắt đứt cuộc trò chuyện của chúng tôi, người ta đã hai lần phá bài phỏng vấn. Qua điện thoại bà Thụy Khuê từ Pháp yêu cầu tôi trả lời phỏng vấn, nhưng người ta cắt…

*

Ông NHĐ mất ngày 8 tháng 2 năm 2007. Tôi tự thấy mình từ nay không còn bị ràng buộc bởi lời hứa không công bố gì hết về những cuộc gặp gỡ của chúng tôi.

(TT dịch theo bản công bố trên talawas ngày 02/8/2010)

Bản tiếng Việt © 2010 talawas

---

[1] Chú thích của talawas: Một nền văn hóa mới của Nguyễn Hữu Đang, Nguyễn Đình Thi, Hội Văn hóa Cứu quốc (trong Mặt trận Việt Minh) xuất bản, Hà Nội, 1945; 50 trang, khổ 18,5 x 25 cm. Bản điện tử đăng trên talawas ngày 17 và 18/8/2009.